محمدرضا امیری پور

کرمان که امروزه به عنوان پهناورترین استان ایران شناخته می شود و در جنوب شرق فلات ایران قرار دارد، از دیرباز یکی از کانون های مهم تمدنی و تاریخی به شمار می رفته است. شواهد باستان شناختی برجای مانده از محوطه هایی چون تل ابلیس، تپه یحیی، شهداد و جیرفت، گویای پیشینه ی کهن این سرزمین است. هدف پژوهش حاضر، تبیین جایگاه جغرافیای تاریخی کرمان در ساختار سیاسی، اداری و اقتصادی امپراتوری هخامنشی و بررسی نقش آن در تحولات شرق فلات ایران است. این پژوهش با روش تاریخی و با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه ی مطالعات کتابخانه ای و تحلیل منابع تاریخی، جغرافیایی و کتیبه های هخامنشی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که کرمان به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود، میان پارس، پارت، گدروزیا و خلیج فارس، نقشی مؤثر در پیوندهای سیاسی، اقتصادی و ارتباطی امپراتوری هخامنشی ایفا می کرده است. همچنین این سرزمین در آغاز بخشی از ایالت پارس بوده، اما در پی تحولات سیاسی دوره ی داریوش اول، به تدریج به عنوان واحدی اداری متمایز از پارس در چارچوب نظام ساتراپی های هخامنشی مطرح شده است. دستاورد این پژوهش، ارائه ی تحلیلی یکپارچه از پیوند جغرافیا و سیاست در کرمانِ دوره ی هخامنشی و روشن ساختن جایگاه این سرزمین در ساختار اداری امپراتوری است. از جمله محدودیت های تحقیق می توان به پراکندگی داده های تاریخی و کمبود منابع مستقیم درباره ی مرزهای دقیق و ساختار اداری کرمان در دوره ی هخامنشی اشاره کرد.