مرور سیستماتیک بررسی تأثیر ذهن آگاهی بر کیفیت زندگی و عملکرد روانشناختی ورزشکاران ملی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
زمینه: ذهن آگاهی، به عنوان رویکردی از موج سوم روانشناسی، با تمرکز بر آگاهی لحظه ای و پذیرش تجربه های ذهنی، نقش مهمی در بهبود عملکرد روانشناختی و کیفیت زندگی دارد. در ورزش حرفه ای، به ویژه میان ورزشکاران ملی، این رویکرد می تواند اضطراب رقابتی را کاهش داده و آمادگی ذهنی را تقویت کند. با وجود شواهد موجود، مرور نظام مند مطالعات اخیر برای بررسی جامع اثرات ذهن آگاهی بر عملکرد و سلامت روان ورزشکاران ضروری است. هدف: هدف مطالعه حاضر بررسی مرور سیستماتیک بررسی تأثیر ذهن آگاهی بر کیفیت زندگی و عملکرد روانشناختی ورزشکاران ملی بود. روش: این پژوهش به صورت مرور سیستماتیک با هدف بررسی اثرات ذهن آگاهی بر کیفیت زندگی و عملکرد روانشناختی ورزشکاران ملی انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه مقالات علمی منتشرشده بین سال های 2020 تا 2025 در پایگاه های اطلاعاتی SID، Magiran، Springer، Scopus، PubMed، ScienceDirect و Google Scholar بود. جستجوی مطالعات با استفاده از کلیدواژه های مرتبط همچون «ذهن آگاهی»، «عملکرد روانشناختی»، «کیفیت زندگی»، «بهزیستی روانی»، «ورزشکاران ملی»، «ورزشکاران نخبه»، «درمان پذیرش و تعهد»، «پروتکل ذهن آگاهی-پذیرش-تعهد»، «کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی» و «ارتقاء عملکرد ورزشی مبتنی بر ذهن آگاهی» انجام شد. نمونه گیری به روش هدفمند و بر اساس معیارهای ورود و خروج از پیش تعریف شده صورت گرفت و در نهایت 15 مقاله واجد شرایط وارد مطالعه شدند. داده های استخراج شده با استفاده از نرم افزار اکسل طبقه بندی، خلاصه سازی و به صورت تحلیل توصیفی گزارش گردید. یافته ها: نتایج نشان داد مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی موجب بهبود معنادار عملکرد ورزشی، ارتقاء شاخص های روانشناختی (جریان ذهنی، استحکام و خودکارآمدی، تاب آوری)، کاهش اضطراب رقابتی، افسردگی، استرس و خستگی روانی شدند. این اثرات در ورزشکاران سطح بالا و برنامه های بیش از ۷ هفته پایدارتر بود. همچنین، تغییرات مثبت در شاخص های عصبی (افزایش امواج تتا، آلفا، SMR و بتا و بهبود تمرکز و تنظیم هیجان) گزارش شد، هرچند اثرات فیزیولوژیک و بیوشیمیایی کمتر پایدار بودند. کیفیت شواهد متوسط تا پایین و تنوع پروتکل ها، فقدان استانداردسازی و وابستگی به ابزارهای خودسنجی از چالش های اصلی بودند. نتیجه گیری: نتایج این مرور نظام مند نشان داد مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی، به ویژه برنامه های طولانی مدت و ساختارمند، موجب بهبود عملکرد ورزشی، ارتقاء شاخص های روانشناختی و کاهش اضطراب رقابتی در ورزشکاران ملی و نخبه می شوند. این رویکرد با تقویت تمرکز، خودتنظیمی و تاب آوری روانی، به ارتقاء کیفیت زندگی ورزشکاران کمک می کند. با این حال، محدودیت های روش شناختی و تنوع پروتکل ها، ضرورت انجام مطالعات آینده با طراحی دقیق تر و استفاده از شاخص های عینی را برجسته می سازد.Systematic review of the impact of mindfulness on the quality of life and psychological performance of national athletes
Background: Mindfulness, as a third-wave psychological approach, emphasizes present-moment awareness and acceptance of mental experiences, playing a significant role in improving psychological functioning and quality of life. In professional sports, particularly among national athletes, this approach can reduce competitive anxiety and enhance mental preparedness. Despite existing evidence, a systematic review of recent studies is essential to comprehensively examine the effects of mindfulness on athletes’ performance and mental health.
Aims: The present study aimed to systematically review the impact of mindfulness on the quality of life and psychological performance of national athletes.
Methods: This systematic review was conducted to investigate the effects of mindfulness on the quality of life and psychological performance of national athletes. The statistical population included all scientific articles published between 2020 and 2025 in databases such as SID, Magiran, Springer, Scopus, PubMed, ScienceDirect, and Google Scholar. The studies were searched using relevant keywords such as “mindfulness,” “psychological performance,” “quality of life,” “psychological well-being,” “national athletes,” “elite athletes,” “acceptance and commitment therapy,” “mindfulness-acceptance-commitment protocol,” “mindfulness-based stress reduction,” and “mindfulness-based performance enhancement.” Sampling was conducted purposefully based on predefined inclusion and exclusion criteria, and ultimately, 15 eligible articles were included in the study. The extracted data were categorized, summarized, and descriptively analyzed using Excel software.
Results: The results indicated that mindfulness-based interventions led to significant improvements in athletic performance, enhancement of psychological indicators (flow state, mental toughness, self-efficacy, resilience), reduction in competitive anxiety, depression, stress, and mental fatigue. These effects were more sustainable in high-level athletes and programs lasting more than seven weeks. Additionally, positive changes in neurological indicators (increased theta, alpha, SMR, and beta waves, improved focus, and emotional regulation) were reported, although physiological and biochemical effects were less consistent. The quality of evidence was moderate to low, with diversity in protocols, lack of standardization, and reliance on self-reporting tools as the main challenges.
Conclusion: The findings of this systematic review demonstrated that mindfulness-based interventions, particularly structured and long-term programs, significantly improve athletic performance, enhance psychological indicators, and reduce competitive anxiety in national and elite athletes. By strengthening focus, self-regulation, and psychological resilience, this approach contributes to improving athletes’ quality of life. However, methodological limitations, variability in protocols, and the reliance on subjective measurement tools highlight the need for future studies with more rigorous designs and the use of objective indicators.
تبلیغات
