تعیین گزاره های سیاست های کلان نظام قضای اسلامی از منظر رهبری و ساختار قضایی
آرشیو
چکیده
این پژوهش با هدف تبیین مبانی فقهی حکمرانی قضایی در اسلام و استخراج اصول سیاستی آن بر پایه ی فقه امامیه انجام شده است. در این راستا، هفت گزاره ی کلان شامل: شفافیت ساختاری، شایسته سالاری در انتخاب رهبران قضایی، تمرکز بر سیاست گذاری کلان و تفویض امور اجرایی، کنترل و مدیریت منابع، انسجام نهادی، توزیع عادلانه ی منابع و نیروی انسانی، و تربیت نیروی انسانی شایسته، به عنوان ارکان عدالت پایدار تحلیل گردیده اند. نتایج تحقیق نشان می دهد که هر یک از این اصول ریشه در قواعد معتبر فقهی چون حفظ نظام، أداء الأمانات، نفی سبیل، لاضرر، و ما لا یتمّ الواجب إلا به فهو واجب دارند و از احکام وضعی شریعت محسوب می شوند. تحلیل آیات و روایات بیانگر آن است که تحقق عدالت قضایی بدون نهادینه سازی این گزاره ها ممکن نیست. فقه امامیه با اتکای بر ولایت، عدالت و نظم، توانایی ارائه ی الگوی جامع حکمرانی قضایی اسلامی را دارد که هم بر مشروعیت دینی استوار است و هم پاسخ گوی الزامات مدیریتی معاصر می باشد.Identifying the Foundational Policy Propositions of the Islamic Judicial System from the Perspective of the Leadership and Judicial Structure
This study aims to explicate the jurisprudential foundations of judicial governance in Islam and to extract its principal policy propositions based on Imamiyyah (Shi‘a) jurisprudence. In this framework, seven macro-level propositions—structural transparency, merit-based selection of judicial leaders, prioritization of macro-level policymaking alongside the delegation of executive affairs, oversight and management of resources, institutional coherence, equitable distribution of financial and human resources, and systematic cultivation of qualified judicial personnel—are analyzed as the essential pillars of sustainable justice. The findings indicate that each of these principles is firmly rooted in authoritative jurisprudential maxims such as ḥifẓ al-niẓām (preservation of order), adā’ al-amānāt (fulfilling trusts), nafy al-sabīl (preventing domination), lā ḍarar (no harm), and mā lā yatimm al-wājib illā bihi fa-huwa wājib (that without which an obligation cannot be fulfilled is itself obligatory). Textual analysis of Qur’anic verses and Prophetic and Imami narrations further demonstrates that the realization of judicial justice is unattainable without institutionalizing these propositions. Imamiyyah jurisprudence—grounded in the principles of authority (wilāyah), justice, and order—possesses the capacity to articulate a comprehensive model of Islamic judicial governance that is simultaneously rooted in religious legitimacy and responsive to the administrative demands of the contemporary era.
تبلیغات
