پویندگی اجتماعی شیعیان بغداد و عوامل مؤثر بر آن (329 ه .ق - 448 ه .ق) (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
تجربه تحرک اجتماعی جامعه شیعه در بغداد سده های چهارم و پنجم هجری نشانگر جابه جایی هایی در پایگاه اجتماعی است که علاوه بر دلایل جامعه شناختی می تواند ناشی از موقعیت های دیگر آنان نیز باشد. ترسیم چگونگی تحرک اجتماعی در جامعه شیعه بغداد این دو سده و نیز تغییرات ناشی از آن از مأموریت های مقاله حاضر است. این پژوهش با رویکرد توصیفی و تحلیل کیفی با فرض اینکه جامعه شیعه بغداد با حضور دانشمندان در مراکز فرهنگی و حضور وزرا و نقبا در دستگاه خلافت تحرک اجتماعی نسبتاً خوبی داشتند، باتوجه به گزارش های تاریخی مواردی مانند تغییرات شغلی، ارتباطات اجتماعی، منزلت و احترام اجتماعی، ارزش و اهمیت پایگاه اجتماعی محول و... را به عنوان عوامل تحرک اجتماعی و دستیابی به مناصب دولتی و حکومتی جهت ارتقای شغلی، پیوستن به جامعه علما و افزایش درآمد و ثروت و... را به عنوان روش های تحرک اجتماعی مورد بررسی قرار داد. مجاری تحرک اجتماعی ضمن آن مورد بررسی قرار گرفت. دستاوردهای پژوهش نشان می دهد که در این دوره تحرک اجتماعی به دو دلیل در میان علما بیشترین بسامد را داشت، 1:جامعه آماری بیشتر علما، 2:به سبب کسب علم و دانش از اعتبار و منزلت اجتماعی بیشتری برخوردار بودند و تحرک صعودی داشتند. وزرا و نقبا در جایگاه بعدی قرار می گیرند که همه به واسطه کسب مقام دولتی و افزایش درآمد تحرک صعودی داشتند. تحرک نزولی نیز در میان طبقه پایین جامعه و چند تن از وزرا به واسطه بحران های اقتصادی و شغلی و همچنین درگیری های مذهبی و خصومت و دشمنی مشاهده شد. تحرک افقی نیز در میان علما بیشترین بسامد را داشت.Social mobility of the Shiites of Baghdad and factors affecting it (329 - 448 AH)
The experience of Shi'i social mobility in Baghdad in the 4th and 5th centuries AH indicates shifts in the social base. The mission of this article is to outline how social mobility occurred in Shi'i society in Baghdad and what changes resulted. The descriptive research approach and qualitative analysis assumed that the Shi'a community had relatively good social mobility due to the presence of scholars in cultural centers and ministers and servants in the caliphate system. Historical accounts examined job changes, social connections, social status and respect, the value and importance of assigned social status, etc., as factors of social mobility and obtaining governmental and public positions for career advancement, joining the community of scholars, and increasing income, etc., as methods of social mobility. Two reasons for the most frequent social mobility among scholars are a larger statistical population and social prestige and status through the acquisition of knowledge and skills. Ministers and naqba ranked second and had upward mobility through obtaining government positions and increasing income. Downward mobility was observed among the lower class of society and a few ministers due to economic and job crises, as well as religious conflicts and enmities. Horizontal mobility was most frequent among scholars.
تبلیغات
