واکاوی پادگفتمان های حاکم بر مناظره امام صادق (ع) و ابن أبی العوجاء
آرشیو
چکیده
دوران امامت امام صادق (ع)، با توجه به فضای سیاسی متزلزل آن عصر، با نهضت ها و جنبش های فکری متعددی همراه بود. ایشان با بهره گیری هوشمندانه از این شرایط، در مسیر روشنگری افکار عمومی و معرفی مکتب اصیل اسلامی، از شیوه های علمی گوناگون، به ویژه مناظره با اندیشمندان برجسته مکاتب مختلف استفاده کرد. یکی از مناظره های مهم ایشان، در موضوع توحید، با ابن أبی العوجاء، ملحدی مادی گرا و از دانشمندان زبردست آن زمان، صورت گرفت. پژوهش حاضر با هدف تبیین راهبردها و استراتژی های امام صادق× در ارتقای فکری جامعه خویش، و با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و رویکرد نشانه معناشناسانه، به بررسی کارکردهای پادگفتمان ها در فرایند تغییر معنا و تحکیم و تثبیت آن در این مناظره می پردازد. در واقع، این پژوهش به واکاوی پادها یا همان راهبردهایی می پردازد که در قالب چتر گفتمانی و حاشیه امن معنایی، نقطه ثقل گفتمان مرکزی را تقویت و تثبیت می کنند. بر این اساس، مقاله پیش رو در پی پاسخ به این پرسش است که امام صادق (ع) چگونه با بهره گیری از پادسازی، فرایند تغییر معنا را هدایت کرده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ایشان با ژرف نگری و دقت، از پادهای متنوعی چون پرسشگری، ارجاعی، تأکیدی، تأملی، تمثیلی و همسویی، متناسب با اندیشه ابن أبی العوجاء، برای تقویت هسته مرکزی گفتمان خود بهره برده و مخاطب را به شکست و سکوت در برابر حقیقت کشانده است.تحلیل الاستراتیجیات السائده على مناظره الإمام الصادق (ع) وابن أبی العوجاء
ارتبطت فتره إمامه الإمام الصادق (ع) بحرکات وثورات فکریه متعدده، نتیجهً للأجواء السیاسیه المضطربه آنذاک. وقد سعى الإمام× إلى استثمار هذه الظروف لنشر الوعی فی المجتمع، وتعریفه بالمدرسه الإسلامیه الأصیله. وفی هذا السیاق، اعتمد أسالیب علمیه متنوعه، کان من أبرزها أسلوب المناظره مع کبار شخصیات المذاهب الفکریه المختلفه. ومن أبرز تلک المناظرات، مناظرته فی موضوع التوحید مع ابن أبی العوجاء، الملحد المادی، الذی یُعد من کبار مفکری ذلک العصر. یهدف هذا المقال إلى بیان استراتیجیات الإمام الصادق× فی الارتقاء الفکری بمجتمعه، من خلال تحلیل هذه المناظره، وذلک باستخدام المنهج الوصفی التحلیلی، ومن خلال منظور السیمیائیات الدلالیه، لدراسه وظائف الخطاب المُهیمِن فی عملیه تغییر المعنى وتثبیته وتکریسه. ترکّز الدراسه على تحلیل آلیات الهیمنه الخطابیه التی تدعم تحت مظله الخطاب وهامشه الآمن نقطه الارتکاز المرکزیه للخطاب وتُحکمها. ومن هنا، یسعى المقال للإجابه عن السؤال الآتی: کیف قدّم الإمام الصادق (ع) عملیه تغییر المعنى من خلال تلک الاستراتیجیات؟ تشیر نتائج البحث إلى أن الإمام× استخدم، بعمق وبصیره، استراتیجیات متعدده مثل: التساؤل، والإحاله، والتأکید، والتأمل، والتمثیل، والمواءمه، بما یتناسب مع فکر ابن أبی العوجاء، وذلک لدعم النواه المرکزیه لخطابه، مما أدى إلى إخفاق المحاور وصمته أمام قوه الحجه ووضوح الحق. الکلمات المفتاحیه : الاستراتیجیه؛ المناظره؛ الإمام الصادق (ع)؛ ابن أبی العوجاء.
تبلیغات
