معنای بلاغی مسندهای ظرفی؛ تأملی انتقادی در دوگانه ثبوت و حدوت در دانش بلاغت
آرشیو
چکیده
نحویان، جمله را به دو دسته اسمیه و فعلیه تقسیم کرده اند؛ اما در علم بلاغت، تقسیم بندی جمله بر اساس نوع و ماهیت مسند صورت می گیرد. بلاغیان در بررسی احوال مسند، آن را به دو نوع «مسند اسمی» و «مسند فعلی» تقسیم کرده اند و بر این اساس، اثبات نموده اند که هرگاه مسند از نوع اسم باشد، صرفاً بر «ثبوت مسندإلیه برای مسند» دلالت دارد و در صورت وجود قرینه، می تواند بر «دوام ثبوت» نیز دلالت کند. در مقابل، اگر مسند از نوع فعل باشد، بر «حدوث» دلالت دارد و با وجود قرینه، می تواند بر «استمرار تجددی» نیز دلالت داشته باشد. با این حال، در تقسیم بندی بلاغیان، به «مسند ظرفی» توجه کافی نشده است؛ در حالی که در برخی از آیات قرآن کریم، میان مسند ظرفی و مسند اسمی یا فعلی تفاوت معناداری وجود دارد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که «مسند ظرفی بر چه معنایی دلالت می کند؟» فرضیه تحقیق چنین است که «مسند ظرفی» دلالت بر «فعلیت تلبس» دارد و در صورت وجود قرینه، می تواند بر «دوام فعلیت تلبس» نیز دلالت کند. این ادعا با روش توصیفی–تحلیلی، در چارچوب دانش بلاغت و با بهره گیری از منابع ادبی و تفسیری بررسی و تأیید شده است. نوآوری این پژوهش، کشف نوع سومی از معنا و تبدیل دوگانه «ثبوت و حدوث» به سه گانه «ثبوت، حدوث و فعلیت تلبس» است.المعنى البلاغی للمسنَدات الظرفیه تأمل نقدی فی ثنائیه الثبوت والحدوث فی علم البلاغه
قسّم النحویون الجمله إلى اسمیه وفعلیه، بینما اعتمد علم البلاغه فی تقسیم الجمله على طبیعه المسند، فمیّز بین المسند الفعلی والمسند الاسمی. یدل المسند الاسمی على "ثبوت المسند إلیه للمسند"، وقد یدل على "دوام الثبوت" إذا اقترنت به قرینه مناسبه. أما المسند الفعلی، فیدل على "الحدوث"، وقد یُفید "الاستمرار التجدیدی" عند وجود قرینه. ومع ذلک، لم یحظَ المسند الظرفی بالاهتمام الکافی فی هذا التصنیف البلاغی. تتمثل إشکالیه هذا البحث فی أنّ بعض آیات القرآن الکریم تُفرّق بین المسند الظرفی والمسند الاسمی أو الفعلی، مما یطرح سؤالًا أساسیاً: ما المعنى الذی یدل علیه المسند الظرفی؟ وقد تصدّى هذا المقال للإجابه عن هذا السؤال، وأثبت أن المسند الظرفی یُفید "فعلیّه التلبُّس"، وقد یدل أیضًا على "دوام فعلیّه التلبس" عند وجود قرینه خاصه. تم إثبات هذه النتیجه بالاعتماد على المنهج الوصفی التحلیلی، ضمن إطار علم البلاغه، وبالرجوع إلى المصادر الأدبیه والتفسیریه. وتکمن أهمیه البحث فی کشفه عن نوع ثالث من المعنى، یُضاف إلى الثنائیه التقلیدیه (الثبوت والحدوث)، لیُشکّل ثلاثیه جدیده تشمل: "الثبوت، الحدوث، وفعلیّه التلبس"
تبلیغات
