نقش استعاره مفهومی ساختاری در موافقت سنجی تعبیری روایات با آیات
آرشیو
چکیده
روایات از منابع اصیل و بنیادین در فهم دین به شمار می روند؛ ازاین رو بررسی صحت آن ها از طریق کشف نظام ارجاعی میان روایات و آیات و شناخت جایگاه این میراث گران سنگ در منظومه جهان بینی اسلامی، همواره اهمیت داشته و دارد. ویژگی های معرفتی منحصربه فرد عصر حاضر، بهره گیری از روش های نوین معناشناختی شناختی را در این زمینه ضروری ساخته است. یکی از عرصه های مهم در معناشناسی شناختی، بررسی نظام «موافقت تعبیرى» میان آیات و روایات است؛ آن هم به عنوان متونی چندلایه، در چارچوبی استعاری و با رویکردی مقایسه ای و داورانه، که از آن با عنوان «موافقت استعاری» یاد می شود. درک این نظام، پذیرش استعاره ها و معارف دینی را، به ویژه در حوزه های انتزاعی و اعتقادی همچون جایگاه اهل بیت^، خردمندانه تر و قابل فهم تر می سازد. پژوهش میان رشته ای حاضر، با تکیه بر نظریه موافقت تعبیرى، امکان کشف و اثبات نظام ارجاعی در موافقت استعاری روایات را به شیوه ای توصیفی تحلیلی بررسی می کند. این مطالعه با تمرکز بر انواع استعاره های مفهومی به ویژه درباره اهل بیت (ع) گونه های گوناگون رابطه شبکه ای میان روایات و آیات را شناسایی کرده است؛ رابطه هایی که ضمن تبیین ضرورت و کارآمدی این نوع مطابقت ها، درک ژرف تری از متون دینی درباره مقام اهل بیت (ع) فراهم می سازند. نمونه های بررسی شده، نشان از ارتباط گسترده میان قرآن و روایات دارند؛ همچنان که کشف استعاره های ساختاری مانند «زندگی، سفر یا تجارت یا مزرعه است»، پیوندی شبکه ای میان مفاهیمی چون صراط، هادی، زاد، مرکب، خریدار و فروشنده، کالا و ثمن، سود و زیان، زارع، بذر، دانه و محصول را با آیات قرآن شکل می دهد که نشانگر وجود نظام ارجاعی دقیق در موافقت استعاری ساختاری است. همچنین، در استعاره های جهتی و وجودی نیز موافقت هایی میان مضمون روایت و استعاره قرآنی مشاهده می شود. نکته ای نوآورانه در این پژوهش، توجه به «رابطه طولی» در موافقت های استعاری است که مبنای شکل گیری استعاره های فرعی دیگر در روایات قرار می گیرد؛ استعاره هایی که اعتبار آن ها نیز از این مسیر قابل اثبات است؛ ازجمله : صراط و هادی به عنوان ائمه (ع)، توشه سفر به مثابه محبت اهل بیت (ع)، مرکب سفر همانند کشتی اهل بیت (ع)، و بذر و دانه به عنوان نماد معرفت ائمه (ع).دور الاستعاره المفهومیه الهیکلیه فی دراسه تقویمیه للتطابق التعبیری بین الروایات و الآیات
تُعدّ الروایات من المصادر الأصیله والأساسیه لفهم الدین؛ لذا فإنّ التحقق من صحتها، عبر کشف النظام المرجعی الذی یربطها بالآیات القرآنیه، وفهم مکانه هذا التراث العظیم فی الرؤیه الإسلامیه للعالم، یُعدّ أمرًا بالغ الأهمیه. إنّ الخصائص المعرفیه الفریده للعصر الحاضر تجعل من استخدام المقاربات المنهجیه الحدیثه، کعلم الدلاله الإدراکی، ضروره فی هذا المجال أیضًا. ومن أبرز مجالات علم الدلاله الإدراکی، دراسه نظام "التطابق التعبیری" بین الآیات والروایات، بوصفها نصوصًا متعدده الطبقات، وذلک فی إطار المقارنه والحکم الاستعاری، والمعروف ب "التطابق الاستعاری". إنّ فهم هذا النظام یُسهم فی تعزیز قبول الاستعارات والمعارف، لا سیّما فی الموضوعات العقدیه والمجرده، مثل مکانه أهل البیت (ع)، بصوره أکثر عقلانیه وحکمه. فی هذا البحث البین-منهجی، تم تحلیل إمکانیه إثبات النظام المرجعی فی التطابق الاستعاری بین الروایات والآیات، بالاعتماد على نظریه التطابق التعبیری، وبالمنهج الوصفی-التحلیلی. وقد تم الترکیز على الاستعاره المفهومیه الهیکلیه، نظرًا لأهمیتها بین أنواع الاستعارات، خصوصًا فیما یتعلق بأهل البیت (ع)، حیث تم الکشف عن أنماط من العلاقات الشبکیه فی التطابق الاستعاری لبعض الروایات مع الآیات. ویهدف هذا البحث إلى توضیح کیفیه الاستخدام المفید والضروری لهذا النظام، وتوفیر أساس لفهم النظره السامیه للنصوص الدینیه فی ما یتعلق بالإیمان بمکانه أهل البیت (ع). وقد أظهرت النماذج المدروسه وجود ارتباط واسع بین الروایات والقرآن؛ کما أنّ اکتشاف الاستعارات الهیکلیه فی الروایات، مثل: "الحیاه رحله"، "الحیاه تجاره"، "الحیاه حقل"، یُشکّل نظامًا شبکیًا مع الآیات فی مجالات مثل: الصراط، الهادی، الزاد، المرکوب، المشتری والبائع، البضاعه والثمن، الربح والخساره، الزارع، البذره، الحبه والثمره. وهذا یُثبت صحه النظام المرجعی للتطابق الاستعاری الهیکلی. کما أنّ العلاقه الطولیه فی هذا النوع من التطابق والتی تمثل إبداعًا فی هذا البحث تُعدّ أساسًا لاستعارات فرعیه أخرى فی الروایات، یمکن إثبات صحتها أیضًا من خلال هذا المنهج. ومن الأمثله على ذلک: اعتبار الأئمه^ هم الصراط والهادی، ومحبه أهل البیت (ع) هی زاد الرحله، وأهل البیت (ع) هم سفینه النجاه، ومعرفه الأئمه (ع) هی البذره والحبه، وغیر ذلک.
تبلیغات
