برنامه ریزی سلامت شهری

اهمیت موضوع سلامت شهری باعث شده که امروزه مفهوم قلب شهری در بیش از 40 کشور دنیا با محوریت موضوع رفع نابرابری های محیطی دنبال شود. از همین رو، برای بسیاری از دولت ها، آگاهی بخشی روزافزون در مورد تأثیرات محیطی بر سلامت انسان، به یکی از وظایف اصلی دولت ها در ارتباط با شهروندان و تببین رویکردهای جدید در مطالعات و برنامه ریزی شهری تبدیل شده است. این مطالعه مبتنی بر اهمیت موضوع برنامه ریزی و کیفیت محیطی و سلامت شهری، به بررسی این مهم در شهر قم پرداخته است. پژوهش حاضر که از نوع مطالعات کتابخانه ای و میدانی است با روش توصیفی_ تحلیل و پیمایشی و با بهره گیری از پویش محیطی گسترده توسط تیم اجرایی(عکسبرداری، فیش برداری، مصاحبه و تهیه گزارش های غیررسمی با شهروندان هر منطقه، مشاهدات میدانی و توزیع پرسشنامه) به مرحله انجام رسیده و نتایج آن که با استفاده از نرم افراهایSpss16، ArcGIS تجزیه و تحلیل شده، نشان می دهد که تحت تأثیر مسائل، مشکلات، کمبودها و ضعف شناخت و برنامه ریزی های مورد نیاز در حوزه ارتقا و بهبود شاخص های کیفیت محیطی، کالبدی و بصری حال حاضر شهر قم، ابعاد مختلف سلامت شهری(سلامت اجتماعی، روانی و جسمانی) شهروندان قم در درجات مختلف تأثیرات مستقیم و غیرمستقیمی را دریافت می نمایند که در این میان، بُعد روانی شهروندان شهر قم در اولویت بررسی و برنامه ریزی برای آینده بایستی قرار گیرد . مقایسه میانگین زیرشاخص های سلامت شهری(روانی، جسمانی و اجتماعی) نشان می دهد که بالاترین میانگین (2.57) متعلق به زیرشاخص سلامت اجتماعی و پایین ترین میانگین (2.30) متعلق به زیرشاخص سلامت روانی است. در کل با توجه به میانگین های به دست آمده هیچ کدام از ابعاد سلامت در شهر قم وضعیت مناسبی ندارند؛ زیرا میانگین تمام زیرشاخص ها بسیار کمتر از حد متوسط(3) است.

موضوع شناخت جامعه و تفکر درباره آینده آن، وارد یک مرحله کیفی جدیدی شده است. بر اساس این دو گزاره و متغیر مؤثر در علوم زمانی، مسئله اصلی دانش امروزی، چگونگی رسیدن به درک و فهم درست تر از زندگی واقعی روزمره و کشف توان های جوامع انسانی برای پیدا کردن راه حل های مؤثر برای مقابله با مسائل و مشکلاتی است که انسان، زمین و آینده را تهدید می کند. مبتنی بر اهمیت این موضوع، این مطالعه از نوع کمی و از لحاظ هدف از نوع تبیینی است و از لحاظ کاربست نتایج از نوع پژوهش های کاربردی می باشد. نتایج این مطالعه که با استفاده از تکنیک دلفی و نشست های تخصصی و برقراری مصاحبه با کارشناسان با استفاده از ابزار تحلیلی MICMAC به دست آمده است، نشان می دهد آشفتگی بصری، زیبایی کالبد محله، آلودگی صوتی، فضای سبز، کاربری های ناسازگار محلی، حس رضایت از محیط، نمای ساختمان ها و در نهایت وجود برچسب ها، تراکت ها و نوشته های تبلیغاتی آزار دهنده، مهم ترین پیشران های مؤثر بر روند آینده مطالعات سلامت شهری این کلان شهر به شمار می روند. سلامت شهری در کلان شهرهای ایران (با تأکید بر شهر قم)، در معرض تهدیدهای گسترده ای است که با نظر داشت یافته های این مقاله، می توان به وضعیت نگران کننده آتی در بسیاری از کلان شهرهای اشاره نمود که در صورت عدم توجه در سطوح خُرد و کلان به این موضوع، شهرهای ما در سطوح پایین استانداردهای زیستی قرار خواهند گرفت.