متن نوشتنی

در این پژوهش با بهره گیری از الگوی رمزگان رولان بارت، بخشی از داستان سفر مرغان از منظومه منطق الطیر عطار بررسی شده است. در نگرش نشانه شناختی بارت، برخلاف مکاتب ساخت گرایانه، نقش اصلی در آفرینش معانی متون ادبی، برعهده خواننده است و نه نویسنده. بسیاری از آثار ادبی کلاسیک، برای خواننده شرایطی ایجاد می کنند که او تنها به یک معنا یا به عبارت بهتر به تنها معنی داستان، دست یابد، اما آثاری همچون منطق الطیر ، مدام دلالت معنایی را به تعویق انداخته و تفکر خلاق خواننده را به معنی آفرینی دعوت می نماید. منطق الطیر به دلیل برخورداری از دنیای نمادین و شبکه درهم تنیده رمزگانی، معنای قطعی و نهایی را بر خواننده تحمیل نمی کند. در مقاله حاضر با روشی تحلیلی توصیفی به بازیابی رمزگان های پنج گانه (دالی، کنشی، نمادین، فرهنگی و هرمنوتیک) در بخشی از این منظومه منطق الطیر پرداخته شده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که رمزگان های پنج گانه در جای جای متن به کار رفته اند و درنتیجه، این متن، متنی نوشتنی است و خواننده در بند معانی تحمیلی از سوی شاعر نیست، بلکه در روندی گام به گام به آفرینش معانی متکثر می پردازد.

برای تحلیل ساختار روایی نمایشنامه « در انتظار گودو» از نظریّه رمزگان رولان بارت استفاده می شود تا نشان داده شود که چه اندازه کیفیّتی باز و متکثّر از معانی مختلف وجود دارد. همچنین کارکردهای روایی، دلالت ها و معانی پنهان متن مورد پژوهش قرار می گیرد. روش این پژوهش مطالعه توصیفی- تحلیلی با رویکرد روایت شناختی است. یافته های تحقیق نشان می دهد که نمایشنامه «در انتظار گودو» ساختاری قابل انطباق با نظریّه بارت را دارد و پیروی از الگوی تحلیل روایت شناسانه بارت، حائز اهمیت می نماید: چنان که در پاره ای از موارد الگوهای نقّادانه بارت را پیرامون سکون بیش از حد و یا عدم تحرّک بازیگران متن را در زیرساختی زیبایی شناسانه به چالش می کشد این امر باعث شناخت بیشتر صاحب اثر پیرامون خلق دو شخصیّت در متن می گردد. بکت در دیالوگهای این متن، با ساخت تقابلهای فراوان توانسته است با ایجاد ارتباط هایی میان شخصیّت های نمایشنامه با یکدیگر، مفاهیم دینی و فلسفی خود را به خوانندگان القا کند. 3) این نمایشنامه متنی است نوشتنی و دارای تکثّر معنا که توسّط خواننده به بازتولید می رسد.

اگرچه پژوهش در حوزه رده بندی متون ادبی به دو گروه بسته و گشوده با اقبال فراوانی روبرو شده است، اما متن پژوهی از منظر مفاهیم «خواندنی» و «نوشتنی» در رویکرد انتقادی و تأویلی رولان بارت کمتر صورت پذیرفته است. بدین منظور دو داستان کوتاه «فارسی شکر است» از مجموعه یکی بود یکی نبود اثر جمالزاده و «س.گ.ل.ل.» در مجموعه سایه روشن اثر هدایت انتخاب شده اند. این مطالعه با نگاهی تطبیقی دو اثر مذکور را در تقابل با یکدیگر قرار می دهد و سعی می کند مولفه های این دو نوع متن را در آنها بیابد. خوانش پیش رو بر آن است ویژگی های متن خواندنی را در داستان «فارسی شکر است» و سپس شاخصه های متن نوشتنی را در داستان «س.گ.ل.ل.» نمایان سازد. بدین منظور، با اهتمام به «تحلیل متنی»، متون نام برده را بر اساس قاعده «رمزگان نشانه شناختی پنجگانه» مورد بررسی قرار می دهد. داستان های منتخب جداگانه تحلیل شده اند و یافته های پژوهش صرفاً معطوف به دو داستان مذکور است.