عطاءالله عبدی

ایران به عنوان کشوری که دارای تنوع زبانی و مذهبی، به ویژه در نواحی مرزی خود است. این تنوع، در کنار موقعیت ژئوپلیتیکی حساس کشور، بستر مناسبی برای شکل گیری و تداوم جریان های قوم گرایانه فراهم کرده است. باوجود اقدامات دولت برای یکپارچگی ملی، در مناطق مرزی، برخی مطالبات فرهنگی یا اجتماعی ازسوی گروه های محلی مطرح می شود که درصورت عدم پاسخ دهی مناسب، می تواند زمینه ساز تقویت احساس تمایز هویتی شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش موقعیت مرزی در تقویت جریان های واگرایی در استان اردبیل انجام شده است؛ استانی که با همجواری با کشورهای خارجی، از شرایط ویژه ای برخوردار است. این تحقیق از نوع کاربردی بوده و به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته گردآوری شده و تحلیل آن ها با بهره گیری از نرم افزارهای SPSS و ArcGIS صورت گرفته است. شیوه گردآوری اطلاعات نیز به صورت ترکیبی از روش های کتابخانه ای و میدانی بوده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که حس واگرایی در میان ساکنان شهرستان های شمالی و مرزی استان اردبیل، بیشتر از ساکنان مناطق مرکزی و جنوبی است. این نتایج بیانگر نقش مؤثر موقعیت مرزی در تقویت زمینه های هویتی و تمایزطلبانه در مناطق مرزی کشور است.

مسئله کُردها از ماندگارترین و چندبعدی ترین چالش های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه به شمار می آید که تأثیر عمیقی بر سیاست های داخلی و خارجی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ترکیه داشته است. این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی راهبردهای سیاسی این دو کشور در قبال جمعیت کُرد خود در دوران معاصر انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و از تحلیل محتوای اسناد و منابع معتبر برای بررسی کارآمدی بلندمدت سیاست های قومی در حفظ انسجام ملی، ثبات و کارآمدی حکمرانی استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که ترکیه به طور تاریخی سیاست همگون سازی فرهنگی را در پیش گرفته و در تلاش بوده است تا هویتی یکنواخت با محوریت قومیت تُرک ایجاد کند. این راهبرد با انکار نظام مند زبان، فرهنگ و امکان بیان سیاسی برای کُردها همراه بوده و منجر به تنش، درگیری مسلحانه و تعمیق شکاف های قومی در مناطق کردنشین شده است. حتی اصلاحات دوره ای نیز اغلب با سرکوب مجدد همراه بوده و مشروعیت خود را از دست داده اند. در مقابل، رویکرد ایران، اگرچه با محدودیت های اقتصادی و سیاسی همراه است، نسبتا فراگیرتر بوده است. هویت کُردی به طور رسمی انکار نشده و پیوندهای تاریخی و فرهنگی میان کُردها و دیگر اقوام ایرانی در سیاست های فرهنگی ایران تا حدی به رسمیت شناخته شده است. این امر از شدت واگرایی قومی کاسته و مانع از بروز جدی گرایش های تجزیه طلبانه شده است. نتیجه گیری پژوهش تأکید دارد که سیاست های مبتنی بر شمول، مشارکت و به رسمیت شناختن فرهنگی، بیش از سیاست های طردگرایانه در حفظ ثبات و انسجام اجتماعی مؤثرند. نگاه به تنوع قومی به عنوان سرمایه اجتماعی، لازمه حکمرانی پایدار در جوامع چندقومیتی است.

ترور و تروریسم پدیده ای به قدمت تاریخ بشر است. پراکندگی و شدت عملیات تروریستی در نقاط مشخصی از جهان این فرضیه را پیش می کشد که عوامل و مولفه های جغرافیایی می توانند بستر ساز تفکرات یا عملیات تروریستی باشند. این پژوهش با در نظر داشتن این پیشفرض تلاش دارد تا بسترهای جغرافیایی تروریسم را واکاوی و تحلیل کند. باعنایت به عدم وجود نظریه مشخص در این خصوص، این پژوهش در بستر تحقیقات کیفی و با استفاده از روش «گرندد تئوری» شکل گرفته است. به این منظور هفت بخش اصلی جغرافیا شامل جغرافیای اقتصادی، جغرافیای اجتماعی، جغرافیای طبیعی، جغرافیای فرهنگی، جغرافیای امنیتی، جغرافیای سیاسی و سرانجام ژئوپلیتیک شناسایی شدند. در گام بعدی شاخص های هر بخش که به نوعی موثر در تکوین و توسعه تروریسم نقش دارند استخراج و نهایتاً با استفاده از نرم افزار تحلیل محتوای کیفی «اطلس تی»، الگوی نظری ارتباط جغرافیا و تروریسم به عنوان مهمترین یافته این پژوهش ترسیم گردید. توجه جدی و عمیق به رابطه میان جغرافیا و تروریسم بویژه در حوزه جغرافیای سیاسی، شناخت شاخص های تاثیرگذار در هر بخش و روشن شدن نسبی نحوه تاثیرگذاری هر بعد از جغرافیا در تکوین پدیده تروریسم از دیگر نتایج این پژوهش می باشد. پیش بینی و به تبع آن کنترل و مدیریت محدود تروریسم از مسیر توجه به شاخص های جغرافیایی-سیاسی نیز از نتایج کاربردی استفاده از الگوی مذکور می تواند باشد.

مقدمه: کشورداری به معنای کارکردهای مورد انتظار از کارگزاران یک نظام سیاسی می باشد که در برگیرنده ابعاد سیاسی، امنیتی، اجتماعی، فرهنگی و غیره یک جامعه است. در واقع آنچه در این مفهوم اهمیت دارد توجه به یک جامعه از رهگذر سیاستگذاری و تصمیم گیری است. هدف: هدف اصلی مقاله حاضر شناسایی سناریوهای فراروی مساله کشورداری در استان البرز با بهره گیری از تکنیک های آینده پژوهی است و هدف فرعی، شناسایی عوامل تاثیرگذار بر مساله کشور داری در استان البرز و انتخاب عوامل کلیدی از بین عوامل شناسایی شده است. روش شناسی: پژوهش حاضر از نطر هدف کاربردی است. روش شناسی حاکم بر پژوهش توصیفی- تحلیلی است. ماهیت داده ها کمی و کیفی است. درون داده های(داده و اطلاعات) مورد نیاز پژوهش با روش کتابخانه ای و میدانی( مصاحبه و پرسشنامه) گردآوری و با بهره گیری از نرم افزارهای Micmac و Scenario Wizard مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته است. قلمرو جغرافیایی پژوهش: از آنجایی که استان البرز یکی از مناطق قابل توجه از منظر اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی می باشد، توجه به مساله کشورداری در این استان حائز اهمیت است و به عنوان قلمرو جغرافیایی این پژوهش است. یافته ها و بحث: حفاظت و ارتقای مستمر سطح قدرت ملی کشور، آمایش و حفظ تعادل فضایی و تامین عدالت جغرافیایی در استان البرز، مدیریت سیاسیِ فضای ملی و تعین مدیران سیاسی واحدهای تقسیماتی، ارتباط میان دولت و مردم در استان البرز و داوری عدالت گستر و تعیین عدالت اجتماعی و حقوقی شهروندان از پیشران های(عوامل) کلیدی موثر بر مساله کشورداری در استان البرز است. در راستای پیشران های کلیدی و حالت های احتمالی ممکن، خروجی نرم افزار Scenario Wizard در قالب سناریوهای قوی و محتمل نشان داد که از 23 وضعیت حاکم بر صفحه سناریو، وضعیت هایی که سناریوهای فراروی مساله کشورداری در استان البرز را بحرانی بیان می کنند، بیشترین وضعیت های احتمالی ممکن را در بر می گیرند و 43/30 درصد از وضعیت های حاکم بر صفحه سناریو را به خود اختصاص داده اند. نتیجه گیری: وضعیت فراروی مساله کشورداری در استان البرز بحرانی نمود یافت. پیش بینی آینده تحولات پیونددار با مساله کشورداری در استان البرز بیان گر آن است که سیاستمداران باید سیاست های خود را بر اساس وضعیت بحرانی تنظیم کنند و به این استان با توجه به ظرفیت هایش توجه بیشتری داشته باشند.