زهرا ترکاشوند

سابقه و هدف: آگاهی از علل مرگ ومیر در هر جامعه نقش حیاتی در سیاست گذاری های بهداشتی، درمانی و اجتماعی دارد. هدف این مطالعه، تحلیل الگوی مرگ ومیر در استان یزد به تفکیک سن، جنس و تابعیت و بررسی روند گذار اپیدمیولوژیک در سال های ۱۳۹۵ و ۱۴۰۲ است. مواد و روش ها: پژوهش حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر داده های ثانویه است. اطلاعات از سیستم ثبت مرگ وزارت بهداشت در سال ۱۳۹۵ و مطالعه جهانی بار بیماری ها (GBD) در سال ۱۴۰۲ استخراج شده اند. علل مرگ بر اساس طبقه بندی بین المللی بیماری ها (ICD-10) در سه گروه کلی شامل بیماری های قبل گذار، سوانح و حوادث، و بیماری های مزمن و غیرواگیر دسته بندی و تحلیل شده اند. یافته ها: در سال ۱۳۹۵، ۵۰۸۶ مورد مرگ ثبت شد که عمدتاً ناشی از بیماری های مزمن بود. در سال ۱۴۰۲، تعداد مرگ ها به ۴۹۳۱ مورد رسید و نرخ کلی مرگ ومیر ۳۹.۸ در هر ۱۰٬۰۰۰ نفر گزارش شد. بیماری های مزمن ۸۲٪ مرگ ها را تشکیل دادند و سهم بیماری های قبل گذار به ۴٪ کاهش یافت. سوانح در مردان جوان سهم قابل توجهی داشتند. تفاوت های جنسیتی و تابعیتی در الگوی مرگ مشهود بود؛ بیماری های قلبی در ایرانیان و بیماری های پری ناتال، مادرزادی و تنفسی در غیرایرانیان شایع تر بودند. نتیجه گیری: یافته ها نشان دهنده عبور کامل استان یزد از مرحله بیماری های واگیر و ورود به مرحله بیماری های مزمن است. در این دوره، تمرکز بر پیشگیری، ارتقاء سبک زندگی سالم و کاهش عوامل خطر محیطی ضروری است.

سرطان، یکی از علل اصلی مرگ ومیر زودرس در جهان و دومین علت مرگ در ایران، به عنوان یک چالش عمده سلامت عمومی مطرح است.. پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوی جمعیت شناختی و جغرافیایی مرگ ناشی از سرطان ها و تومورها در استان های مختلف ایران طی سال های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۷ انجام شده است. این مطالعه از نوع تحلیل ثانویه است و داده های آن از پایگاه ثبت احوال کشور بر اساس طبقه بندی بین المللی بیماری ها (ICD-10) استخراج گردید. جمعیت میانه سال از سرشماری های عمومی نفوس و مسکن سال های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ به دست آمد و برای سال های میانی با استفاده از نرم افزار PAS درون یابی شد. داده ها با نرم افزار SPSS – 27 و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد که طی این دوره، در مجموع ۲۷۶,۹۵۶ نفر در اثر سرطان ها و تومورها جان باخته اند؛ به طور میانگین سالانه ۳۴,۶۱۹ مورد مرگ گزارش شده است. روند مرگ ومیر ناشی از سرطان در کشور صعودی بوده، به گونه ای که میزان آن از ۳۷۶ مرگ در هر یک میلیون نفر در سال ۱۳۹۰ به ۴۹۶ مرگ در هر یک میلیون نفر در سال ۱۳۹۷ افزایش یافته است. همچنین، میزان مرگ ومیر مردان به طور معناداری بیش از زنان گزارش شد (به ترتیب 625/20251 در مقابل 375/14379مرگ به ازای هر یک میلیون نفر). نتایج پژوهش بیانگر افزایش تدریجی بار مرگ ومیر ناشی از سرطان در ایران است. الگوی سنی نشان داد که مرگ ها با افزایش سن بیشتر می شوند و از نظر جغرافیایی، بیشترین نرخ مرگ ومیر در استان گیلان و کمترین در سیستان و بلوچستان مشاهده شد.