مهدی باصولی

بحران ها پدیده های ناگوار و پیش بینی ناپذیری هستند که می توانند جوامع را تحت تأثیر قرار دهند و آسیب های زیادی به آن ها بزنند. در این میان، تاب آوری به منزله توانایی مقابله با بحران و بازگشت به شرایط عادی پس از آن، اهمیت فراوانی دارد. جامعه مقصد گردشگری، به عنوان یکی از ذی نفعان اصلی صنعت گردشگری، نقشی حیاتی در مدیریت بحران و تاب آوری ایفا می کند. این پژوهش به شناسایی عوامل مؤثر بر مدیریت بحران و تاب آوری در جامعه مقصد گردشگری می پردازد. روش پژوهش توصیفی   پیمایشی و از نظر هدف کاربردی است. گردآوری داده ها به صورت مطالعات اسنادی و مصاحبه با خبرگان دانشگاهی و کارشناسان صنعت گردشگری انجام شده است. داده های پژوهش با استفاده از روش مدل سازی معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی و نرم افزار اسمارت پی ال اس تجزیه و تحلیل شده و مدل پژوهش طراحی شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که همه ارتباط های مستقیم در مدل به جز عوامل زیست محیطی در آزمون فرضیه معنادار و پذیرفته شده است؛ درصورتی که عوامل سیاسی از طریق متغیر میانجی (عوامل بهداشتی   درمانی) در متغیر مدیریت بحران و تاب آوری تأثیر غیرمستقیم می گذارد و آزمون فرضیه پذیرفته می شود. بیشترین ضریب مسیر مربوط به عوامل اقتصادی است و عوامل زیست محیطی و سیاسی تأثیر کمتری در متغیر اصلی مدل دارند.

موزه ها که بخش مهمی از صنعت گردشگری محسوب می شوند، پتانسیل ایجاد و ارتقاء حس بهزیستی دیدارکننده خود را دارند. لذا هدف پژوهش حاضر، طراحی و تبیین مدل مفهومی ارتقاء حس بهزیستی گردشگر در موزه هاست. در همین راستا به دنبال شناسایی مؤلفه ها و عوامل اثرگذار بر ایجاد و ارتقاء حس بهزیستی گردشگر در جاذبه ای به نام موزه می باشد. بدین منظور برای جمع آوری داده ها، از مطالعات کتابخانه ای استفاده شد، همچنین با روش نمونه گیری گلوله برفی 14 نفر از متخصصان حوزه موزه و گردشگری و روانشناسی مورد مصاحبه نیمه ساختاریافته قرار گرفتند. داده های پژوهش در قالب روش کیفی تحلیل محتوا با رویکرد استقرایی و به کمک نرم افزار MaxQDA 2020 کدگذاری شدند. یافته ها حاکی از آن است که عوامل درون فردی، عوامل برون فردی، تجربه کلی با تمرکز بر تجربه شیفتگی و ذهن آگاهی اساسی-ترین مؤلفه ها و عوامل در شکل گیری مدل مفهومی ارتقاء حس بهزیستی گردشگر در جاذبه ای به نام موزه هستند.

صنعت گردشگری ایران با ظهور آژانس های مسافرتی آنلاین (OTA) دستخوش تحولات بنیادینی شده است. بااین حال، قوانین ومقررات موجود که عمدتاً براساس مدل های کسب وکار سنتی (مصوب 0831) شکل گرفته اند، در مواجهه با پویایی های سریع فضای دیجیتال ناکارآمد بوده اند. این عدم انطباق قانونی، رقابت ناعادلانه ای علیه دفاتر مسافرتی سنتی ایجاد کرده و بقای آن ها را تهدید می کند. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و تحلیل دقیق چالش ها و شکاف های قانونی پیش روی دفاتر خدمات مسافرتی سنتی در ایران در مواجهه با گسترش فعالیت های آژانس های مسافرتی آنلاین و ارائه راهکارهای حقوقی و ساختاری برای ایجاد یک محیط رقابتی سالم و پایدار است. این پژوهش با رویکرد کیفی- اکتشافی و ازطریق تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. داده ها ازطریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 21 نفر از خبرگان کلیدی حوزه گردشگری، فناوری در تهران، تا رسیدن به اشباع نظری جمع آوری شد. فرایند کدگذاری با استفاده از نرم افزار ADQXAM و به روش ترکیبی قیاسی- استقرایی صورت گرفت. یافته ها نشان می دهد چالش های قانونی دفاتر سنتی چندوجهی بوده و عمدتاً ناشی از نارسایی های نظام حقوقی فعلی، عدم تجانس نظارتی (شامل ابهام در مسئولیت آنلاین و عدم تعادل در الزامات انطباق) و شکاف های حمایتی (مانند مشکلات تعاملات مالی بین المللی و ضعف در تسهیل گری تحول دیجیتال) هستند. برای تضمین بقای دفاتر سنتی و سلامت بازار، بازنگری فوری و تکامل نظام حقوقی، تدوین مقررات نوآورانه و شفاف برای تنظیم مسئولیت آنلاین و ایجاد زیرساخت ها و حمایت های دولتی عادلانه یک ضرورت حیاتی است.

 صنعت گردشگری به عنوان یکی از محرک های اصلی توسعه در بسیاری از کشورها شناخته می شود. با این حال، نوسانات فصلی تقاضای گردشگری به عنوان یکی از چالش های عمده این صنعت، تاثیرات قابل توجهی بر اقتصاد، جامعه و محیط زیست مقاصد گردشگری دارد. هدف این پژوهش، شناسایی راهکارهای مدیریتی مناسب برای بهبود چالش های نوسانات فصلی تقاضای گردشگری در استان یزد است. نوع پژوهش تحلیلی - توصیفی است. برای جمع آوری اطلاعات از منابع کتابخانه ای و مصاحبه استفاده شده است. تکنیک مورد استفاده در این پژوهش نگاشت شناختی است. جامعه آماری 75 نفر از خبرگان گردشگری در استان یزد بوده و از روش نمونه گیری گلوله برفی استفاده شده است. برای تحلیل داده ها از نرم افزارهای اف سی مپر و یوسینت استفاده شد و نقشه های شناختی فازی ترسیم شد. یافته های پژوهش نشان داد که 15 راهکار مدیریتی شامل توسعه رویدادها و جشنواره های فصلی، تبلیغات هدفمند، تخفیف ها و مشوق های مالی، بهبود کیفیت خدمات، توسعه زیرساخت ها، تنوع بخشی به محصولات گردشگری، برنامه ریزی برای گردشگری داخلی و مذهبی، همکاری با آژانس های مسافرتی و سازمان های دولتی، استفاده از فناوری و دیجیتال مارکتینگ و توسعه گردشگری پایدار به عنوان مهم ترین راهکارها برای کاهش اثرات منفی نوسانات فصلی شناسایی شدند. براساس تحلیل های انجام شده، همکاری با سازمان های دولتی و محلی، برنامه ریزی برای گردشگری مذهبی و برنامه ریزی برای گردشگری داخلی به عنوان عوامل کلیدی با بیشترین مرکزیت و تاثیرگذاری بر سایر عوامل شناخته شدند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که اجرای راهکارهای شناسایی شده می تواند به کاهش نوسانات فصلی، افزایش تقاضای گردشگری در فصول کم رونق و بهبود وضعیت گردشگری استان یزد کمک کند.

زمینه و هدف : دنیای گردشگری پایدار به سرعت در حال تغییر است و هوش مصنوعی نقش مهمی در کمک به این صنعت برای رسیدن به اهداف خود ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل پتانسیل های هوش مصنوعی در توسعه گردشگری پایدار ایران انجام شده است. روش شناسی : این پژوهش به عنوان یک تحقیق کاربردی و توصیفی با روش تحقیق آمیخته انجام شده است. ابتدا پتانسیل های هوش مصنوعی در توسعه گردشگری پایدار ایران از طریق مرور ادبیات شناسایی و با استفاده از تکنیک دلفی و مشارکت 12 خبره اعتبارسنجی شدند. سپس پرسش نامه ای ماتریسی به ۶۳ گردشگر ارائه گردید تا نظرات آن ها درباره تأثیر این پتانسیل ها جمع آوری شود. درنهایت، داده ها با تکنیک نگاشت شناختی فازی و نرم افزار FCMapper تحلیل و مدل پژوهش با نرم افزار Ucinet6 طراحی شد. یافته ها : در راستای شناسایی پتانسیل های هوش مصنوعی در توسعه پایدار گردشگری ایران، عوامل متعددی دخیل هستند که بهبود مدیریت گردشگری پایدار، تحلیل رفتار گردشگران و بهبود تجربه گردشگران و بهینه سازی عملیات در کسب و کارهای گردشگری به ترتیب بیشترین اهمیت را داشتند؛ زیرا از مرکزیت بیشتری برخوردار بودند. نتیجه گیری و پیشنهادات : نتایج پژوهش حاکی از آن است که هوش مصنوعی می تواند به عنوان ابزاری قدرتمند در توسعه پایدار گردشگری ایران مورد استفاده قرار گیرد. با بهره گیری از فناوری های هوشمند، بهبود زیرساخت های گردشگری و توسعه سامانه های هوشمند برای تحلیل رفتار گردشگران و بهینه سازی منابع طبیعی، شرایطی را برای ارائه خدمات متنوع به گردشگران با شرایط و موقعیت های مالی و اجتماعی متفاوت فراهم می آورد که درنهایت به توسعه متوازن و پایدار صنعت گردشگری منجر خواهد شد. پیشنهاد می شود مدیران و سیاست گذاران، توسعه و پیاده سازی این سامانه ها را در اولویت قرار دهند. نوآوری و اصالت : این پژوهش با رویکردی بومی، تأثیر فناوری های هوش مصنوعی را در توسعه گردشگری پایدار ایران بررسی کرده است و راهکارهای نوآورانه ای برای ارتقاء پایداری این صنعت ارائه می دهد.

طی چند دهه اخیر، با ورود مباحث روانشناسی در گردشگری، محققان این حوزه، بهزیستی گردشگر و بازدیدکننده را در مقصدی نظیر موزه موردتوجه قرار دادند. چراکه موزه ها به عنوان مراکز تجربه و پربازدیدترین جاذبه های گردشگری فرهنگی توانایی خود را در تأثیرات اجتماعی بلندمدت ثابت کرده و به ارائه تجربیاتی پرداختند که می تواند به افزایش بهزیستی بازدیدکنندگان کمک کند. هدف از تحقیق حاضر، درک روابط بین بهزیستی، ذهن آگاهی، دل بستگی به مکان و وفاداری بازدیدکنندگان با نقش میانجی گری تجربه شیفتگی در بازدید از موزه است. بدین منظور برای بررسی ارتباط بین عوامل، پرسشنامه در بین گردشگران دو موزه چهل ستون و کلیسای وانک شهر اصفهان پخش و بر اساس جدول هیر و همکاران (2014) 290 پرسشنامه قابل تحلیل جمع آوری شد. برای سنجش پایایی از آلفای کرونباخ به کمک نرم افزار spss استفاده شده است. آزمون فرضیه ها نیز با استفاده از روش معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی به کمک نرم افزار pls مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. یافته ها حاکی از آن است که رابطه مثبت و معنادار بین ذهن آگاهی و حس بهزیستی گردشگر در موزه با ضریب تأثیر 3/42 درصد وجود دارد. همچنین تجربه شیفتگی نقش میانجی گر بین رابطه بین ذهن آگاهی و حس بهزیستی گردشگر با ضریب مسیر 5/21 درصد دارد. یافته ها نشان داد بین حس بهزیستی گردشگر با دل بستگی به مکان با ضریب تأثیر 8/60 درصد و بین دل بستگی به مکان و وفاداری با ضریب تأثیر 3/53 درصد رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. یافته های این پژوهش می تواند بر مدیریت موزه ها به سمت پویایی و توسعه گردشگری بهزیستی مؤثر باشد.