حجت ورمزیاری

مقدمه: مدیریت و مواجهه با خطرات فعالیت اقتصادی، تضمین درآمد بازنشستگی و تحقق امنیت شغلی افراد یکی از مهم ترین ملزومات جذب نیروی کار توانمند در بخش کشاورزی و فعالیتهای روستایی است. هرچند بیش از یک دهه از تشکیل صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستائیان و عشایر به عنوان صندوق تخصصی این اقشار می گذرد، ولی تنها درصد اندکی از هدف مدنظر در تبصره 2 ماده 3 قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی کشور، مصوب سال 1383 محقق شده است و هنوز بخش قابل توجهی از جمعیت هدف از خدمات آن بی بهره اند. طبق این تبصره دولت مکلف شد حداکثر ظرف دو سال از تاریخ ابلاغ این قانون، امکان تحت پوشش بیمه قرار گرفتن اقشار مختلف جامعه ازجمله کشاورزان، روستائیان، عشایر را فراهم نماید. به نظر می رسد صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان روستائیان و عشایر در جلب مشارکت حداکثری جامعه هدف با چالشهایی مواجه بوده است. در این راستا، پژوهش حاضر، موانع فراروی توسعه بیمه اجتماعی کشاورزان، روستائیان و عشایر در شهرستان کرمانشاه را مورد واکاوی قرار داده و درنهایت راهکارهایی ارائه کرده است. روش: پژوهش کیفی حاضر با بهره گیری از نظریه زمینه ای، به واکاوی موانع توسعه بیمه اجتماعی کشاورزان، روستائیان و عشایر در شهرستان کرمانشاه پرداخته است. افراد موردمطالعه، با استفاده از نمونه گیری نظری و هدفمند، از میان کارگزاران صندوق مذکور و روستائیان و عشایر شهرستان کرمانشاه انتخاب شدند. به منظور جمع آوری داده ها از مصاحبه های نیمهساختاریافته بهره گرفته شد. روایی و پایایی داده ها، توسط روش سه وجهی سازی و بازخورد مشارکت کننده مورد تأیید قرار گرفت. یافته ها: 41 کد باز اولیه، 12 کد باز ثانویه، 5 مقوله محوری تحت عنوان «موانع ساختاری»، «موانع اجرایی»، «موانع اقتصادی»، «موانع اجتماعی-فرهنگی» و «موانع انگیزشی» و یک مقوله هسته به عنوان موانع اساسی توسعه بیمه اجتماعی کشاورزان، روستائیان و عشایر در شهرستان کرمانشاه مطرح هستند. بحث: یافته ها حاکی از آن است که موانع ساختاری به عنوان مانع کلیدی توسعه بیمه اجتماعی کشاورزان، روستائیان و عشایر در شهرستان کرمانشاه مطرح است. این مشکل، برگرفته از مفاهیمی شامل ضعف ضوابط، سازمان دهی نامناسب نیروی کار روستایی و عشایری و پوشش ناکافی خدمات است

علی رغم چشم انداز ترسیم شده برای افزایش سهم بخش تعاون در اقتصاد کشور، این بخش همچنان نتوانسته است به جایگاه مناسب خود دست یابد. از آنجا که بخش زیادی از فقرا همچنان در جوامع روستایی ساکن هستند و فقر همچنان چهره ای روستایی دارد، انتظار می رود یکی از نقاط اصلی تمرکز فعالیت تعاونی ها نواحی روستایی باشد. تحقیق حاضر با هدف شناسایی مهمترین موانع پیش روی توسعه تعاونی ها در سطح نواحی روستایی و راهکارهای رفع این موانع در سطح شهرستان ساوجبلاغ انجام شد. این مطالعه نوعی تحقیق پیمایشی بود که در آن برای جمع آوری داده ها از ابزار پرسش نامه استفاده شد و داده ها به روش مصاحبه حضوری جمع آوری شدند. جامعه آماری مورد مطالعه شامل روستاییان ساکن در شهرستان ساوجبلاغ بود و حجم نمونه مورد مطالعه 210 نفر بود. برای تجزیه و تحلیل داده ها در کنار روش های تحلیل توصیفی، از روش تحلیل مدل سازی معادلات ساختاری مبتنی بر روش حداقل مربعات جزیی استفاده شد. این مطالعه نشان داد که دو دسته موانع اصلی شامل موانع درونی و بیرونی پیش روی توسعه فعالیت تعاونی ها در سطح جوامع روستایی وجود دارند. در این مطالعه در مجموع 26 مانع بیرونی و 18 مانع درونی شناسایی شد. راهکارها رفع موانع فعالیت تعاونی ها در سطح جوامع روستایی نیز در پنج گروه اصلی دسته بندی شدند. بر اساس نتایج راهکارهای شناسایی و معرفی شده تاثیر معنی داری از نظر آماری بر رفع موانع توسعه فعالیت تعاونی ها دارند که در این میان راهکارهای اجتماعی و آموزشی ترویجی از اثرگذاری بیشتری برخوردار هستند و درنتیجه باید در اولویت توجه قرار گیرند.

روستاها به عنوان کوچکترین و کهن ترین واحد اجتماعی در هر جامعهای دارای اهمیت زیادی هستند. توسعه روستایی موتور محرکه توسعه ملی در بسیاری از کشورها بخصوص کشورهای در حال توسعه بوده و دستیابی به آن ضرورتی اجتنابناپذیر است. اما امروزه با توجه به پیشرفت جوامع بشری، دستیابی به توسعه روستایی بیش از پیس دشوار و پیچیده شده است. تحقق توسعه روستایی اکنون مستلزم توجه سیاستگزارن و برنامهریزان توسعه به لزوم مشارکت مردم محلی، تشکلها و سازمانهای غیردولتی محلی و مردم نهاد در تمام مراحل از تصمیمگیری گرفته تا برنامهریزی و اجرا است. تعاونی ها یکی ابزارهایی هستند که می توانند منابع محلی را به منظور غلبه بر بحران ها بسیج کنند و ساختار آنها اجازه میدهد که بیشتر اجتماع محور باشند. در کشورهایی که بخش اقتصادی آنها مبتنی بر فعالیتهای کشاورزی است، تعاونیهای روستایی بهعنوان راه حلی برای توزیع بهتر درآمد، کاهش فقر و آسیبپذیری و بهبود کیفیت زندگی و رفاه اجتماعی توصیه می شوند. با همین قبیل اهداف هم بود که سیاست توسعه تعاونی ها در جامعه ایران مورد توجه قرار گرفت. با این وجود تعاونی های روستایی در ایران از توفیق چندانی برخوردا نشدند به گونه ای که اغلب آنها در حال حاضر راکد بوده یا منهل شده اند. لذا تحقیق حاضر با هدف شناسایی زمینه های ممکن جهت توسعه انواع تعاونی ها در سطح نواحی روستایی و ارزیابی میزان سطح پوشش فعلی این زمینه ها توسط تعاونی های موجود انجام شد.