سلمان صادقی

نظارت و بازرسی یکی از مهم ترین سازوکارهای مقابله با پدیده اجتناب ناپذیر فساد و عدم سلامت اداری است. امروزه یکی از جدیدترین روش های اجرایی نظارت، هوشمندسازی آن از طریق کاربست هوش مصنوعی و فناوری های مرتبط با آن است. استفاده از این فناوری ها به عنوان ابزاری برای مبارزه با فساد و ارتقای سلامت اداری، نیازمند تبیین مبانی حقوقی مفهوم نظارت و بازرسی هوشمند و همچنین پاسخ به برخی مسائل حقوقی در خصوص چگونگی استفاده از آن ها در فرایند نظارت است. این پرسش ها شامل چیستی و تبیین مفهوم حقوقی نظارت هوشمند و تعیین نسبت میان نهاد فناوری و حقوق، چگونگی مدل های اجرایی نظارت هوشمند، چیستی چالش های محتمل همانند اصل قانونی بودن، مسئولیت، حریم خصوصی و نحوه اجرایی سازی نظارت خواهد بود. هدف این مقاله نیز پاسخ به سؤالات مذکور است و ملاحظات جدیدی را در موضوع نظارت و هوش مصنوعی مورد بحث قرار می دهد که به لحاظ ادبیات موضوع و نتایج حاصله، پژوهشی نوآورانه محسوب می شود. پژوهش حاضر با روش تحلیل ساختار نظارت مرسوم و تطبیق آن با ساختار نظارت هوشمند، چهارچوب حقوقی نظارت هوشمند را تبیین و با توصیف ملاحظات و چالش های بهره برداری از فناوری های نوین هوشمند، نحوه اجرایی سازی این نوع از نظارت را برای مقابله با فساد اداری مطرح می کند. روش تحلیلی و توصیفی مذکور مبتنی بر تعیین جایگاه فناوری و محصولات فناورانه شامل برنامه ها و ربات ها در مفهوم نظارت است و تعیین این جایگاه، چهارچوب مفهوم نظارت هوشمند را تشکیل خواهد داد. این مقاله با ابتکار در تعیین نقش فناوری به عنوان ابزار یا نهاد خوداجرا، چهارچوب حقوقی بهره برداری از آن را تبیین خواهد نمود.