محمدداوود زارع مهرجردی

در شماری از روایات تفسیری، از معرفت پیشینی نسبت به رسول گرامی اسلام و امیرالمؤمنین در عوالم گذشته سخن به میان آمده است. این پژوهش نشان داد که برپایه داده های رجالی و کتابشناختی، می توان این مطلب را به عنوان یک آموزه اصیل قرآنی-حدیثی برشمرد. همچنین در روند تحقیق، آشکار شد که برخی از تضعیفات رجالیانی همچون ابن الغضائری و نجاشی درباره راویان این احادیث، بر اساس نقد اجتهادی متون و برخاسته از انگاره های نپذیرفتنی مدرسه بغداد در نفی عوالم «ذر» و «اظله» و نادرستی روایات تفسیر باطن قرآن است. در مقابل، وجود اسناد صحیح در کنار تعدد طرق مشتمل بر راویان جلیل القدر امامی و فقدان حلقه واسطه مشترک، قرینه ای مهم بر اصالت این باور اعتقادی محسوب می شود. افزون بر آن، ردیابی این روایات در اولین مصادر حدیثی شیعه و جریان آنها در جوامع حدیثی پسینی همچون الکافی، بصائر، و تهذیب گویای پذیرفته شدن این آموزه، در سنت حدیثی امامیه است.