ثمین اسماعیل زادیان

در عصر تحوّلات اجتماعی و حقوقی، نهاد خانواده به عنوان سنگ بنای تمدن و فرهنگ با چالش های بنیادینی در حوزه حکمرانی مواجه است. هدف این پژوهش، تحلیل ساختار و منطق حکمرانی خانواده در نظام های حقوقی ایران و غرب بوده و تلاش می کند تفاوت های مفهومی، نهادی و ارزشی این دو نظام را در پرتو اندیشه آیت الله خامنه ای بازخوانی کند. مقاله حاضر با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی با مطالعه گزاره های کلیدی در بیانات معظّمٌ له، به تبیین تفاوت های بنیادین در حکمرانی خانواده، نقد سیاست های غربی و ارائه چارچوبی برای سیاست گذاری اسلامی در حوزه خانواده می پردازد. در نظام حقوقی غرب، حکمرانی خانواده معمولاً بر مبنای اصول لیبرالی، فردگرایی حقوقی و دخالت حداقلی دولت استوار بوده و منجربه شکل گیری سه نظام حکمرانی لیبرال، سوسیال و نئولیبرال شده است. درحالی که در نظام اسلامی ایران، به ویژه در اندیشه راهبردی آیت الله خامنه ای، خانواده به مثابه نهاد تمدن ساز، محور تربیت اجتماعی و کانون هویت زن و مرد تلقی می شود؛ کانونی که بر مبنای عدالت، توأم با محبّت، ایثار، گذشت و فداکاری استوار است. این تفاوت های بنیادین، زمینه ساز دو رویکرد متعارض در سیاست گذاری خانواده، نقش دولت و تعریف حقوق و مسئولیت های اعضای خانواده است. یافته های پژوهش نشان می دهند اندیشه ایشان نه تنها ظرفیت های نظری لازم برای نقد الگوهای غربی را دارا می باشد، بلکه می تواند مبنای طراحی الگوی بومی حکمرانی خانواده در ایران نیز قرار گیرد.