حسن جعفرزاده درزی

الفاظ مطلق یکی از کلیدی ترین واژگان در ادله ی قرآنی و روایی به شمار می رود. بررسی شمولیت الفاظ مطلق پس از اجرای مقدمات حکمت، از مباحث چالش برانگیز در اصول فقه محسوب می شود که تأثیر مستقیمی بر استنباط احکام شرعی دارد و منجر به برداشت های متفاوتی از ادله شرعی گردیده است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد کتابخانه ای/ اسنادی به مقایسه نظام مند دیدگاه های دو گانه در این زمینه می پردازد. داده های پژوهش از طریق بررسی متون اصیل اصولی و تحلیل آراء فقهاء امامیه جمع آوری شده اند. روش تجزیه و تحلیل داده ها مبتنی بر استدلال عقلی، نقلی و عقلائی می باشد. نتایج و یافته های تحقیق حاکی از آن است که سه قول اصلی در مسئله وجود دارد؛ قول به شمولیت الفاظ مطلق بعد از اجرای مقدمات حکمت (اثبات شمولیت)، قول به عدم شمول (اثبات تمام الموضوع بودن الفاظ مطلق) و قول به اثبات طبیعت مهمله با مقدمات حکمت. البته قول سوم در این پژوهش بررسی نمی شود و فقط به تبیین، نقد و بررسی و در نهایت اتخاذ قول مختار بسنده می شود. این پژوهش نشان می دهد که مسئله شمولیت الفاظ مطلق نیازمند نگاهی جامع نگر است و ادله طرفداران شمولیت و اثبات طبیعت مهمله، ناقص می باشد و مقدمات حکمت بر «تمام الوضوع بودن ذات طبیعت نسبت به حکم» دلالت دارد. شمولیت و بدلیتِ الفاظ مطلق تنها با ادله خارجی قابل اثبات است. این نتیجه در روش شناسی استنباط احکام شرعی و در پژوهش های آینده درباره مقدمات حکمت و دلالت شناسی الفاظ شرعی مورد بهره برداری قرار میگیرد.