فاطمه بدیعی

از اصول مهم در محاورات عرفی و اصول عقلایی فهم متن، توجّه به قرائن سخن است که این قراین به درون متنی و برون متنی تقسیم می شود، فهم متن در گرو توجه به قرینه ی سیاق، فضا و جغرافیایی است که متن در آن شکل گرفته است. از جمله قراینی که نقش ویژه ای در فهم متن دارد توجّه به ویژگی و مختصات مخاطب است. همانگونه که متن بر مقتضای مخاطب شکل می گیرد فهم آن نیز تابع شناخت ویژگیهای مخاطب است. فهم قرآن مثل هر متنی تابع اصول فهم محاوره است. خداوند در خلق این متن، ویژگیهای مخاطب خود را در نظر گرفته است. روش قرآن چه در گوناگونی لحن و بیان و چه در انتخاب واژگان و عبارتها و نیز چگونگی سامانه ی جمله ها نشان می دهد خداوند به مقتضای مخاطب سخن گفته است؛ متأسّفانه سبقه علمی جامع و کامل و مستقلی در مورد توجه به ویژگی مخاطب وجود ندارد البته مفسران در تفاسیر خود به این اصل توجه کرده اند. این جستار به منظور نشان دادن نقش ویژگیهای مخاطب در شکل گیری تفاوتهای تفسیری است اینکه تفاوتهای تفسیری می تواند نتیجه ی توجه یا غفلت از ویژگی های مخاطب باشد و یا نتیجه ی افزایش وزن برخی ویژگیها بر ویژگی مخاطب باشد اساس این جستار است، این جستجو به شیوه ی کتابخانه ای و تفحّص در تفاسیر صورت گرفته است.