سجاد ضیاءنژاد

در این پژوهش، مبادی تصوّریِ صورت بندی منطقی برهان صدّیقین ابن سینا در کتاب نجات به کمک منطق محمولات مرتبه اوّل، ذیل دو مقاله رنجبر و همکاران بازخوانی انتقادی شده است. نگارنده معتقد است مبادی تصوّری برهان ازجمله مفاهیم وجود، وجوب، امکان، علیت و سلسله علّی نیازمند تحلیلی عمیق تر است. در تحلیل مفهوم «وجود» نشان داده شده در مقاله اوّل عدم اتّخاذ موضع صحیح درباره سورها می تواند صدق برخی مقدّمات و نتیجه برهان را خدشه دار سازد. همچنین مختار نویسندگان در مقاله دوّم با لحاظ تحلیل ایشان از مفهوم «واجب الوجود» منجر به بی اعتباری برهان خواهدشد؛ چراکه دراین صورت نتیجه برهان به عنوان پیش فرضی زبانی، به برهان تحمیل شده است و عملاً صورت بندی نقیض نتیجه در زبان ممتنع است. تحلیل مفاهیم «واجب الوجود» و «ممکن الوجود» آشکار می سازد تعریف های ارائه شده جامع افراد و مانع اغیار نیستند و بدون ارائه تحلیل درباره محمولات مرتبه دوّم «وجوب» و «امکان» دفع این اشکال ممتنع است. در ادامه نشان داده شده است محمول «علّیّت» می تواند با درجه تحلیل بیشتری ارائه گردد؛ به طوری که بتوان در عین تأمین شروط لازم، به شروط کافی در تعریف آن دست یافت. درباره مفهوم «سلسله علّی تامّ ممکنات» نیز اشکالاتی ازجمله مانع نبودن تحلیلِ سلسله تامّ علّی از داخل شدن سلسله تهی مطرح شده که با ارائه تحلیل های جایگزین دفع شده است.