محمد الله مرادی قویدلان

یکی از عوامل مهم در فهم احادیث، به ویژه احادیث شیعه، شناخت زمینه های صدور آن ها است. روایات شیعه در فضایی صادر شده اند که فرهنگ و باورهای اکثریت اهل سنت بر آن حاکم بوده است. احادیث نزول قرآن بر یک حرف، ازجمله روایاتی هستند که در منابع شیعه نقل شده اند و تفسیر آن ها نقش مهمی در ارزیابی مسئله قرائات مختلف قرآن دارد. این تحقیق در پی پاسخ به این پرسش است که زمینه صدور این روایات چگونه بوده است؛ این که این روایات درصدد نفی قرائات مختلف اند یا در واکنش به تفسیری نادرست از روایات «سبعه  احرف» صادر شده اند؟ پژوهش حاضر، با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی اسناد روایات، زمینه های صدور آن ها و ارزیابی میزان اعتبار استناد به این روایات در نفی قرائات مختلف پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که روایات نزول قرآن بر یک حرف، در واکنش به دیدگاه رایج میان فقها و محدثان اهل سنت در قرن دوم هجری صادر شده اند؛ دیدگاهی که، با استناد به روایات سبعه  احرف، جایگزینی الفاظ قرآن با مترادف های آن را در هنگام قرائت مجاز می شمرد. بر این اساس، به نظر می رسد این روایات در صدد نفی مطلقِ قرائات مختلف نیستند و استناد به آن ها برای انکار کاملِ اختلاف قرائات، قابل پذیرش به نظر نمی رسد.