مریم رحیمی مشکین

با گسترش جوامع انسانی و تضعیف لایه های معنایی در فضاهای ساخته شده، کیفیت معنایی فضا و نقش مؤلفه های ادراکی در شکل دهی فضا برای طراحان اهمیت یافته است. این پژوهش با نگرشی معناگرا به بررسی نقش نشانه ها در مکان مندسازی فضای معماری مساجد شهر همدان می پردازد. هدف اصلی تحقیق شناخت تأثیر نشانه های معنا ساز بر ایجاد «حس مکان» در مساجد سنتی و معاصر همدان است. برای دستیابی به هدف، نشانه های معنا ساز معماری (شامل کیفیت های فرمی، حسی و تداعی کننده) مبتنی بر اصول نشانه شناسی شناسایی و رابطه آن ها با متغیر وابسته «حس مکان» مورد تحلیل قرار گرفت. روش پژوهش ترکیبی از مطالعه موردی و پیمایش مقطعی است و داده ها از طریق پرسش نامه جمع آوری و با نرم افزار SPSS تحلیل آماری و تحلیل همبستگی شدند. نتایج نشان می دهد که بین حس مکان و نشانه های معنا ساز (کیفیت فرمی، کیفیت حسی و کیفیت تداعی کننده) رابطه ای معنادار وجود دارد؛ همچنین کیفیت حسی نسبت به سایر کیفیت ها نقش برجسته تری در تقویت حس مکان دارد. افزون بر این، متغیرهای جمعیت شناختی شامل سن، جنسیت و سطح تحصیلات نمازگزاران نیز بر تجربه حس مکان تأثیر معناداری نشان دادند. یافته های تحقیق می تواند راهنمایی نظری و کاربردی برای طراحان و برنامه ریزان معماری مساجد در جهت تقویت لایه های معنایی و ارتقای کیفیت تجربه مکانی مخاطبان فراهم آورد.