فاطمه کریمی فرشاد

در دنیای معاصر، اقتران میان اخلاق، اعتقادات و عبادات به عنوان یک ضرورت اساسی و غیرقابل انکار در فهم دین مطرح است. اما در این میان پرسش مهم و اساسی این است که رفتارهای اخلاقی بر صورت و محتوای عبادات و اعتقادات انسانی چگونه تأثیرگذار بوده و رابطه بین عبادات و اصول اخلاقی در فرآیند رشد معنوی انسان ها چگونه قابل تحلیل است. به منظور پاسخگویی به این مسئله، در پژوهش حاضر تلاش شده است با استفاده از روش «تحلیل مضمون»، به مطالعه روشمند آیات قرآن و روایات معصومان(ع) پرداخته و در دو بخش اعتقادات و عبادات، چگونگی تأثیر متقابل این مسائل در حوزه های اخلاق فردی و اجتماعی مورد بررسی قرار گیرد. به دلیل پرهیز از گستردگی مباحث نیز جامعه آماری تحقیق صرفاً آیات، روایات و نظرات آیت الله جوادی آملی درنظر گرفته شده است. یافته های تحقیق بیانگر آن است که از منظر آموزه های قرآنی و روایی، مهمترین عامل تأثیرگذار در ایجاد جامعه ای سالم، موفق و هدفمند، بهره مندی یکسان و همزمان از اعتقادات و عبادات و اخلاقیات به صورت همسو است و هیچ کدام به تنهایی نمی توانند جامعه ای آرمانی و مطلوب ایجاد کنند. لذا اخلاقیات به تنهایی یا عبادات در غیاب اخلاقیات و یا اعتقادات در غیاب اخلاقیات اثرگذاری لازم را بر جامعه نخواهد داشت. بنابراین، پیوند عمیقی بین رفتارهای اخلاقی با اعتقادات و میزان عبادات افراد وجود دارد که در برنامه ریزی های تربیتی و اجتماعی می بایست به این نکات توجه بیشتری نمود.