رضا کولیوند

اصل قانونی بودن مجازات، به عنوان یکی از پایه های حقوق کیفری بین المللی است که رعایت آن در دو عرصه حقوق کیفری داخلی و حقوق کیفری بین المللی الزامی است. این اصل در مادّه 23 اساسنامه دیوان کیفری بین المللی تصریح شده است و این برای نخستین بار است که در اسناد دادگاه های بین المللی کیفری، به این اصل تصریح شده است؛ ولی با وجود پیشرفت هایی که در اساسنامه نسبت به اصل قانونی بودن مجازات صورت گرفته است، همچنان در اساسنامه موانع بسیاری در رابطه با اِعمال کامل این اصل پایه ای حقوق جزا وجود دارد. این موانع را می توان به دو دسته »موانع ناظر به نفس صدور مجازات» و «موانع ناظر به تعیین میزان مجازات» تقسیم بندی کرد. مرتکب جرم بین المللی، در موانع دسته اول، از شمول نفس مجازات و یا نوع خاصی از مجازات نسبت به خود و در موانع دسته دوم از میزان تقریبی مجازاتی که در انتظار اوست، بی اطلاع است؛ بنابراین نوشتار حاضر، ضمن بیان موانع اِعمال اصل قانونی بودن مجازات در دیوان کیفری بین المللی به بیان چرایی ایجاد این موانع و تحلیل آنها می پردازد.