معصومه باقرپور جدی

پیشینه و اهداف : اداره و رهبری مدرسه در فض ای مجازی یکی از عمده ترین مس ائل مدیران مدارس بوده اس ت. چنانچه طبق یافته های مطالعات گذشته، عملکرد مدیران مدارس مجازی با مدیران مدارس سنتی تفاوت های اساسی دارد. باید گفت رهبری مجازی فرآیند نفوذ اجتماعی در عصر جدید است که می تواند باعث تغییرات خوبی در نگرش، رفتار و عملکرد کارکنان گردد. هدف از انجام این تحقیق ارائه الگوی رهبری مجازی در مدارس ابتدایی استان اردبیل بوده است. روش : پژوهش حاضر، با رویکرد پژوهش کیفی از نوع نظریه داده بنیاد چندگانه انجام شده است. محیط پژوهش متشکل از مدیران مدارس و فرهیختگان حوزه مدیریت آموزشی در استان اردبیل  بود؛ در همین راستا با 20 نفر از فرهیختگان مدارس ابتدایی مصاحبه به عمل آمد. روش نمونه گیری به صورت هدفمند از نوع گلوله برفی بود. جهت تحلیل اطلاعات نیز از الگوی پارادایمی با رهیافت نظامند استراوس و کوربین (2007) استفاده شد. به منظور اعتبار بخشی به یافته ها نیز از معیارهای تناسب، منطق و عمق بخشی به یافته بر اساس مطالعات گذشته بهره گرفته شد. یافته ها: نتایج پژوهش حاکی از آن است که رهبری مجازی در مدارس استان اردبیل  با شرایط علّی (تقویت تعاملات درون مدرسه ای و تقویت تعاملات برون مدرسه ای)،  شرایط محیطی (زیرساخت های فناوری و حمایت و پشتیبانی)، شرایط تسهیل گر (تسهیل مهارت های ارتباط مجازی و فرهنگ استفاده از فناوری) محقق می گردد و با راهبردهای توسعه رهبری مجازی( توانمندسازها و آموزش با فناوری) قوام پیدا می کند. بحث و نتیجه گیری : رهبری مجازی در مدارس ابتدایی می تواند به پیامدهایی همچون  افزایش همکاری و تعامل مجازی، ارتقای مهارت های فناورانه در مدرسه، بهبود روابط و پیوند مدرسه و خانواده، توسعه مهارت های ارتباطی دیجیتالی در مدرسه، افزایش بهره وری در کارکردهای مدرسه به لحاظ تسریع در امورات مدرسه بیانجامد.

هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه بین رهبری دیجیتال و سواد هوش مصنوعی با اثربخشی تدریس معلمان از طریق میانجی انگیزه شغلی و انعطاف پذیری شناختی بود. برای دستیابی به این هدف از روش توصیفی - همبستگی به کمک مدل سازی معادلات ساختاری استفاده گردید. جامعه پژوهش حدود 550 نفر از معلمان پایه ششم شهر اردبیل بود. نمونه پژوهش 229  نفر با استفاده از جدول گرجسی مورگان و به روش سهمیه ای تعیین گردید. ابزار پژوهش پنج پرسش نامه رهبری دیجیتال کوکونوس و همکاران (Kokonos et al., 2025) سواد هوش مصنوعی نگ و همکاران(Ng et al,2023) ، انگیزه شغلی محمدی آقاجری (Mohammadi Aghajeri,1996)، انعطاف پذیری شناختی دنیز و واندروال (Dennis & Vander Wal, 2010) و اثربخشی تدریس محمودی و همکاران (et al.,  2019 (Mahmoudi  بود. برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار Spss26 و Smart pls3 استفاده شد. یافته های پژوهش نشان داد که میان سواد هوش مصنوعی معلمان (ضریب مسیر 0.189، آماره t=157/2)، انگیزه شغلی (ضریب مسیر 0.258، آماره t=441/2) و همچنین انعطاف پذیری شناختی معلمان (ضریب مسیر 0.271، آماره  t= 704/3) با اثربخشی تدریس رابطه ای معنادار در سطح 95 درصد وجود دارد. در مقابل، رابطه بین رهبری دیجیتال و اثربخشی تدریس (ضریب مسیر 0.072، آماره0/804  t=) معنادار نبود. همچنین، نتایج نشان داد که رهبری دیجیتال از طریق میانجی انگیزه شغلی تأثیر معناداری بر اثربخشی تدریس دارد (ضریب مسیر 0.168، آماره t=2/328)، اما سایر مسیرهای غیرمستقیم از جمله میانجی گری انگیزش شغلی و انعطاف پذیری شناختی در رابطه بین رهبری دیجیتال و سواد هوش مصنوعی با اثربخشی تدریس معنادار نبودند. این یافته ها بر اهمیت تقویت مستقیم مؤلفه هایی همچون سواد هوش مصنوعی، انگیزه شغلی و انعطاف پذیری شناختی در بهبود کیفیت تدریس تأکید دارد و نشان می دهد که توسعه حرفه ای معلمان باید به صورت هدفمند بر این ابعاد متمرکز شود.