معصومه فریبرزی

قرآن کریم در ارائه گزارشات گاهی کم و کیف ماجرا را با جزئیات بیان کرده و گاهی نکاتی کلی را اشاره نموده که نیازمند تبیین است؛ از جمله این موارد «أَصْحَابَ السَّفِینَهِ» در آیه 15 سوره عنکبوت است. که دلالت و مصداق آن مبهم و در بین مفسرین اختلاف نظر است. این مقاله با هدف تبیین این گزاره به روش تحلیلی- توصیفی سامان یافته و به این نتیجه رسیده است که: الف) اندیشمندان «السَّفِینَهِ» در آیه 15 سوره عنکبوت را به کشتی حضرت نوح(ع) نسبت داده اند در حالی که برای داستان حضرت نوح(ع) از لفظ فُلک استفاده شده است و سفینه با مُعرفّه های فلک سازگاری ندارد. ب) سفینه کشتی مساکین در داستان حضرت موسی(ع) است. و «أَصْحَابَ السَّفِینَهِ» یاران حضرت نوح(ع) نیستند. بلکه بی نوایانی بودند که با سفینه خود ارتزاق می نمودند. ج) نجات معجزه است اما سازه فلکِ نوح و سفینه مساکین معجزه نیست بلکه آیت است زیرا در بعضی آیات، کارکرد اَنعام که حملِ انسان و بار است با کارکرد فُلک که حمل انسان و حیوان و بار است یکسان بیان شده است. د) در آیات فُلک به دلیل حرکت کشتی برروی آب، فعل «تَجری» آمده است. پس آب قرینه ای برای نشان دادن عظمت کشتی است. ضمن اینکه استهزاء حضرت نوح(ع) توسط مردم، به دلیل عدم آب بود. ه) عظمت بعضی مخلوقات خداوند همچون پهنه آب ها و ارسال بادها برتر از عظمت سازه کشتی است. اگر بادها طوفان به پا نمی کرد تا امواج به اندازه کوه ها شود صرفِ وجود کشتی و آب کفایت نمی کرد.