میرصمد موسوی

تاریخ نگاریِ اسنادی در طرح روایتی دقیق تر از گزاره های تاریخی اهمیت بسیاری دارد. سند نویافته گزارش کارگزار وزارت امور خارجه از غارت اردبیل (1327ق/1288ش) به عنوان منبعی دست اول، امکان تحلیل دقیق تر واقعه غارت اردبیل و پیامدهای آن را فراهم می کند و به فهم تاریخ خُرد وقایع مشروطه کمک می کند. هدف : بررسی غارت اردبیل در سال 1327ق و پیامدهای آن براساس سند گزارش کارگزار وزارت امور خارجه. روش: پژوهش حاضر با شیوه توصیفی-تحلیلی مبتنی بر متن سند و منابع کتاب خانه ای انجام شده است. یافته ها و نتیجه گیری: این سند شواهد جدیدی از نقش کنش گران محلی و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی حاصل از غارت اردبیل را نشان می دهد. برطبق نتایج حاصل از این سند، کارشکنی های روسیه، توقف نیروهای دولتی در سراب، و خروج ستارخان، سبب شکست مقاومت مردم و نیروهای نظامی شد و با ورود مدافعان سلطنت، اهالی اردبیل حوادث مصیبت بار اقتصادی ای همچون ویرانی بازارها و روستاهای اطراف، ازدست رفتن سرمایه، کاهش درآمدهای حاصل از صدور تذکره، و مهاجرت نیروی کار به باکو را متحمل شدند. تبعات اجتماعی این حادثه ازجمله آسیب به محلات، خانه ها و بقاع متبرکه؛ قتل، غارت و شکنجه اهالی؛ گسترش فقر، ناامنی، بی خانمانی و بی سرپرستی خانوارها؛ و تسلط روسیه و ارامنه بر شهر مدت های مدیدی ادامه یافت.