کیمیا مداح

تاریخ الوزرا از مهمترین متون مرتبط با نظام دیوان سالاری در ایران و جهان اسلام است که عمدتاً شامل ذکر زندگی، زمانه و آثار وزیران بزرگ است و عموماً با عناوینی نظیر تاریخ الوزرا، آثارالوزرا، دستورالوزرا و مانند اینها نگاشته شده اند. این متون را می توان در قیاس با سیاست نامه ها، وزارت نامه نامید. وزارت نامه ها در بررسی نظام دیوانی و وزارتی ایران دوره اسلامی بسیار حائز اهمیت است. اگرچه این آثار بیشتر محتوایی رجال نگاری و زندگی نامه ای دارند و عمدتاً مراجعی مهم برای تاریخ زندگی صدور و وزرای بزرگ هستند؛ بنابر ماهیت خود، واجد ارزش و اهمیت فراوان در پژوهش های تاریخی و تاریخنگاری نیز هستند. از این رو در این مقاله با تکیه بر پنج وزارت نامه مهم، تلاش شده است تا به این پرسش اصلی پاسخ داده شود که وزارت نامه ها واجد چه ارزش و اهمیتی در پژوهش های تاریخی و تاریخنگاری هستند؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که متون وزارت نامه، دارای داده های ارزشمند و دست اولی در تاریخ اجتماعی- اقتصادی، علمی و فرهنگی، تاریخ سیاسی و نیز ساختار و تشکیلات نظام دیوانسالاری در ایران است.