عبدالله ناصری مجد

کارکردهای حسابرسی داخلی امروزه فراتر از آیین رفتار حرفه ای در این حوزه، می تواند نقش رقابتی مؤثری در فرآیندهای افشاء اطلاعات شرکت ها داشته باشد. یکی از این حوزه ها کارکردهای مبتنی بر رویه های سایه در کنترل داخلی شرکت ها می باشد که می تواند اهرمی برای تحریک هنجارهای عملکردی حسابرسان در افشاء موارد کلیدی در گزارش حسابرسی تلقی شود. هدف این مطالعه، پدیدارشناسی رویه های حسابرسی سایهِ کنترل داخلی جهت تحریک هنجاری افشاء موارد کلیدی در گزارش حسابرسان مستقل می باشد. این مطالعه به لحاظ روش شناسی در دسته پژوهش های اکتشافی و ترکیبی قرار می گیرد که با انجام مصاحبه با خبرگان در بخش کیفی، ابتدا مضامین گزاره ای رویه های حسابرسی سایه در کنترل داخلی را شناسایی می نماید و سپس براساس الگوی کلایزی (1978) نسبت به تعیین مقوله های محوری این پدیده اقدام لازم را انجام می دهد، تا در بخش کمی براساس فرآیند تحلیل ویکور خاکستری، اثرگذاری مقوله های این پدیده بر تحریک هنجاری افشاء موارد کلیدی در گزارش حسابرسان مستقل را مورد بررسی قرار دهد. در این مطالعه، 12 خبره ی حسابداری در بخش کیفی مشارکت داشتند و تعداد 35 نفر از مدیران واحد حسابرسی داخلی و روئسای کمیته های حسابرسی شرکت های نفتی، به عنوان مشارکت کنندگان بخش کمی حضور داشتند. نتایج مطالعه در بخش کیفی از وجود 26 مضمون گزاره ای برای رویه های حسابرسی سایه در کنترل داخلی حکایت دارد که در 4 مقوله تحت عناوین «اثربخشی حسابرسی داخلی در کارکرد بازرسی قانونی»؛ «اثربخشی حسابرسی داخلی کارکردهای زیست محیطی»؛ «اثربخشی حسابرسی داخلی در کارکردهای ساختاری» و «اثربخشی حسابرسی داخلی در کنترل منافع سهامداران» دسته بندی شدند. تحت تأثیر کارکرد کنترل منافع سهامداران به عنوان مؤثرترین محور حسابرسی سایه، گزارش مطالب خاص به استفاده کنندگان، مهمترین زمینه ی افشاء موارد کلیدی گزارش حسابرسی محسوب می شود که می تواند به عنوان یک فرآیند هنجاری در حرفه حسابرسی تحریک گردد.