صحرا ساکی

بیان مسئله: خانههای دوره قاجارِ شهر تبریز از جمله آثار ارزشمندی هستند که بخش مهمی از بافت تاریخی را تشکیل داده اند؛ این خانههای تاریخی با معماری ویژه، تفاوت های شکلی با خانههای تاریخی دیگر نقاط جغرافیایی ایران دارند. بخش مهمی از کالبد خانههای مورد مطالعه ایوان بوده که تاکنون پژوهش مستقلی در مورد شاکله و آرایه های آنها انجام نشده است؛ براین اساس، مسئله اساسی پژوهش حاضر گونه شناسی آرایه های معماری ایوان خانه های قاجاری تبریز است. هدف پژوهش: بررسی ویژگی های معماری، طبقه بندیِ گونه های متنوع آرایه های ایوان ها و جریان های تأثیرگذار در شکل گیری آنها اهداف مهم پژوهش پیشِ رو است. روش پژوهش: روش انجام پژوهش توصیفی تحلیلی بوده و در دو بخش کتابخانهای و میدانی اطلاعات مربوط به آن گردآوری شده است؛ ابتدا از تمامی ایوان خانه های مورد مطالعه عکاسی، طراحی و توصیف دقیق به عمل آمده، پس از آن کلیه اسناد مرتبط با خانه های قاجاری تبریز در کنار بررسی های میدانی به منظور دستیابی به نتایج منسجم گردآوری و مطالعه شده است. نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد که ایوان های مورد مطالعه با طاق های قوسی، ستون های چوبی با سرستون های پرکار گچی، پایه ستون های چند ضلعی سنگی و پیشانی هایی با گچبری های متنوع مزین شده اند. آرایه های به کار رفته، آجرکاری در نما و گچبری بوده که با تأثیرپذیری از هنر غرب، ایران باستان و هنر بومی رنگ و بوی قاجاری به آنها داده شده است. گچبری سرستون ها با فن کُرنتی و با نقوش گیاهی در انواع برگ کنگری مشابه نمونه های غربی و نقوش گیاهی پیشانی با پالمت های چند لبی و برگ تاک برگرفته از هنر ساسانی نمایش داده شده اند. پایه ستون هایِ چند ضلعی، مشابه انواع رایج به کار رفته در منطقه آذربایجان به ویژه مساجد ستوندار چوبی دوره قاجار است. علاوه بر آن ترکیبِ فن نگینِ گچی با آینه و ایجاد گره مربع قناس در طرح های ترنجی، سقف و نماهای داخل ایوان ها را آراسته است. 23 طرح آجرکاری در انواع آبشاری (خفته راسته)، گل انداز، هره چینی، دندان موشی، حصیری و پوزگوی، سایرِ آرایه های برجسته خانههای مورد مطالعه هستند.