محمدامین امامی

This study presents the analysis of nineteen glass samples from Jorjan (northeastern Iran), dating to the Early Islamic period, using Laser-Induced Breakdown Spectroscopy (LIBS) as a first approach. While LIBS allowed rapid screening of elemental patterns, its quantification is not yet fully mastered; therefore, complementary SEM–EDXS analyses were performed for comparative purposes and validation of the results. Both methods consistently show strong calcium (Ca) and potassium (K) with variable sodium (Na), indicating the dominance of plant-ash flux technology and aligning with the well-known transition from natron to plant ash in the 8th–9th centuries CE. Variability in Na (and minor Al) intensities points to multi-source raw materials and highlights Jorjan’s role in regional production and exchange along the Silk Road. We also provide an integrated spectral comparison, group the assemblage by Na and Ca peak strengths, and discuss the analytical and heritage-conservation advantages of LIBS—when supported by SEM–EDXS—for the study of archaeological glass.

کلریت سنگی دگرگونی است که می توان آن را در اُفیولیت ها یا در مناطقی با درجه بالای دگرگونی ناحیه ای یافت. این سنگ به دلیل ویژگی های منحصر به فرد و رنگ سبز خاکستری چشمگیرش، در یک پهنه فرهنگی گسترده و طی زمان طولانی مورد توجه بوده است. به علت سختی پایین، کلریت نسبتاً آسان تراشیده می شود و از این رو ماده ای مناسب برای ساخت اشیای کوچک به شمار می رفته است. در پیرامون خلیج فارس، این سنگ از دوران پیش تاریخ تا روزگار باستان استخراج می شد و برای ساخت ظروف و اشیای کوچک از دوره نوسنگی تا روزگار معاصر کاربرد داشت. میان هزاره سوم و دوم پیش از میلاد، در جنوب و جنوب شرق ایران، اشیای کلریتی به عنوان اشیای ارزشمند مرتبط با آیین های تدفینی به کار می رفتند و در فواصل طولانی مبادله می شدند. از زمان نخستین کشفیات، درباره منشأ این اشیا بحث های فراوانی وجود داشته است، اما به دلیل پیچیدگی فراوان داده های باستان شناسی درباره منابع اولیه تراش این سنگ در این نواحی، ماهیت، گاه نگاری و شیوه های تولید و تجارت کلریت همچنان تا حد زیادی ناشناخته مانده است. ازاین رو هدف این پژوهش، یکپارچه سازی و تبیین تفاوت های میان سه سبک اصلی مبادله شده پیرامون خلیج فارس یعنی سبک های میان فرهنگی، امّ النار و وادی سوق و توصیف ویژگی ها، گستره پراکندگی و حوزه های تولید آنها است. مبنای این بخش، تدوین نقاط کانونی با فهرست کردن جامع ترین مواردِ حضورِ آثار کلریتی، ترسیم نقشه های پراکندگی آنها و بررسی شکل گیری شان در زمینه های گوناگون زمین شناختی بوده است.