محمدرضا شادمانی

مقاله حاضر مطالعه ای تطبیقی درباره نسبتِ نظریّه پیش نمونی با فقه اللّغه ایرانی است. در این مقاله، با بهره گیریِ توأمان از مبانیِ نظری و روش شناختیِ معنی شناسیِ تاریخی-فقهُ اللّغوی از یک سو، و نظریّه پیش نمونیِ رُش (1978) از سوی دیگر، هم چنین، به پشتوانه برخی از ویژگی های تصویریِ واژه های رُخ، دو رخ، رُخان و رخسار / رخساره که جملگی با بسآمدِ بالا در متن های نظم و نثرِ کلاسیکِ فارسی مضبوط هستند، داده های ریشه شناختی و پیکره ایِ مربوط به دو واژه رُخ و رو(ی) (از آغازِ ادبِ کلاسیکِ فارسی تا پایانِ قرنِ نهمِ هجری)، مفهوم شناسی و کاربردشناسیِ درزمانیِ آن ها، به ویژه، جنبه های پیش نمونیِ ریشه /rauk/ ِایرانیِ باستان را نشان داده ایم. از آن جا که ریشه مذکور به حدّ ِکفایت از اشتقاق های متعدّد و متنوّعِ فعلی و اسمی برخوردار است، مقوله بندی های تازه ای در قالبِ الگوی شناختیِ آرمانی شده (لیکاف 1990) (مدل های خوشه ای و شعاعی) و همچنین یک مدلِ پیش نهادی تحتِ عنوانِ مقوله بندیِ منظومه ایِ پیش نمون بنیاد را از مشتقّاتِ در فارسیِ نو استخراج و ارائه کرده ایم. در برداشتی کلّی، این مقاله کارکردِ نظریّه پیش نمونی و پیامدهای آن -مشخّصاَ اصلِ مجاورتِ معنایی- را در معرضِ داوری و نقدِ محقّقان و متخصّصان در هر سه حوزه مطالعاتیِ معنی شناسیِ واژگان پایه شناختی، معنی شناسیِ تاریخی-فقه اللّغوی و ادبیّاتِ ایرانی قرار می دهد