حمید عزیزی ملک آبادی

زیستشناسی یکی از مهمترین علوم در جهان امروز است که نقش راهبردی و مهمی در آینده و حل مشکلات جهان ایفا کند. بررسی روشهای نوین تدریس زیستشناسی در سالهای اخیر نشان داده که لازم است با استفاده از روشهای نوین و با تأکیر بر یادگیری عمیق، به تدریس این درس پرداخت؛ برهمین اساس پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی روش تدریس زیستشناسی با تأکید بر یادگیری عمیق بر یادگیری دانشآموزان انجام شد. روش این پژوهش، نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون–پسآزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری را دانشآموزان دختر پایه دهم دوره دوم متوسطه مشغول به تحصیل در رشته علوم تجربی در شهر شیراز در سال 1403 تشکیل دادند. از دانشآموزان، 30 نفر به صورت در دسترس انتخاب و بهتصادف در گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند و از آنان خواسته شد تا آزمون محققساخته یادگیری زیستشناسی را تکمیل نمایند. در ادامه، گروه آزمایش بر اساس طرح تدریس زیستشناسی طی 5 جلسه 60 دقیقهای مورد آموزش فصل پنجم کتاب زیستشناسی پایه دهم دوره دوم متوسطه (تنظیم اسمزی و دفع مواد زاید) قرار گرفتند در حالیکه گروه کنترل آموزش مرسوم را دریافت نمودند. پس از اتمام تدریس پسآزمون اجرا شد. تحلیلآماری دادهها، با نسخه 26 نرمافزار SPSS و روش تحلیل کوواریانس انجام شد. نتایج پژوهش نشان داد اثر روش تدریس زیستشناسی با تأکید بر یادگیری عمیق بر یادگیری دانشآموزان معنادار است (0/05>p). بنابراین روش تدریس زیستشناسی با تأکید بر یادگیری عمیق جهت بستر اجرایی میتواند مورد استفاده وزارت آموزش و پرورش قرار گیرد.

امروزه دیگر آموختن، سپردن مجموعه ای از دانستنی ها و انبوهی از مسائل حل شده به حافظه نیست. این روش نمی تواند یادگیرندگان را برای زیستن در آینده ای که مملؤ از مسائل غیرقابل پیش بینی است، آماده کند. بنابراین مهمترین وظیفه نظام آموزشی، پرورش مهارت هایی است که دانش آموزان را قادر می سازد، خود حل مسائل و کشف مجهولات را به عهده بگیرد و این هدف جز با تمرکز بر یادگیری عمیق میسر نخواهد بود به همین منظور، برای ارائه چشم انداز واضحی از یادگیری عمیق، در این پژوهش نظریه فولن و چرایی توجه یادگیری عمیق در برنامه درسی با استفاده از روش تحلیل محتوای قیاسی بررسی شد. محیط پژوهش شامل متون مرجع در حوزه نظریه فولن و یادگیری عمیق بود که 7 منبع با این محوریت در محدوده سال های 2010 تا 2020 به عنوان نمونه به شیوه هدفمند انتخاب شدند. به منظور اعتباربخشی محتوایی نتایج حاصل از تحلیل محتوا نمونه مورد مطالعه شامل متخصصان حوزه برنامه ریزی درسی در سال 1402 و شامل 10 نفر بودند که به صورت هدفمند انتخاب شدند. در راستای اعتبارسنجی مؤلفه های شناسایی شده از تحلیل محتوا، از روش هولستی استفاده شد. یافته ها نشان داد به منظور دستیابی به یادگیری عمیق توجه به چهار لایه شایستگی های شش گانه جهانی شامل شخصیت، تابعیت و تعلق اجتماعی، خلاقیت، تفکر انتقادی، همکاری و ارتباطات؛ عناصر چهارگانه طراحی یادگیری شامل شیوه های آموزشی، مشارکت های یادگیری، محیط های یادگیری و استفاده از دیجیتال؛ شرایط لازم برای یادگیری عمیق در مدرسه، منطقه و سیستم ها؛ و فرایند تحقیق مشترک ضروری است. بنابراین به سازمان آموزش و پرورش و متخصصان نظام آموزشی پیشنهاد می شود به منظور فراهم آوردن بستر نظام مند پرورش یادگیری عمیق، نظریه فولن را مبنا قرار دهند.