شهربانو رمضانی

مطالعه جایگاه زن گیلانی در متون تاریخی و روایت های سفرنامه ای از آن رو حائز اهمیت است که گیلان به واسطه موقعیت جغرافیایی، ویژگی های فرهنگی و ارتباط با جهان بیرون، همواره فاصله ای معنادار با ساختارهای اجتماعی رایج در سایر مناطق ایران داشته است. با وجود مشارکت چشمگیر زنان در عرصه های مختلف زندگی، منابع رسمی و تاریخ نگاری سنتی، اغلب نقش واقعی آنان را نادیده گرفته اند. سفرنامه ها، به ویژه سفرنامه های خارجی، می توانند خلأ این منابع را تا حدی جبران کنند. این مقاله با روش کتابخانه ای و تحلیل محتوای سفرنامه ها به بازخوانی این متون با هدف کشف لایه های پنهان از موقعیت زنان گیلانی، به ویژه در عصر قاجار، می پردازد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که زنان گیلانی، حضوری فعال اما در حاشیه در لایه های گوناگون جامعه داشته اند. این حضور، از درون خانواده تا عرصه های اقتصادی و حتی سیاسی گسترش می یافت، هرچند اغلب در سایه ساختارهای مردسالار باقی مانده بود. سفرنامه ها، با وجود محدودیت ها، تصویری چند لایه از زن گیلانی ارائه می دهند که فراتر از روایت های رسمی تاریخ است.