سعید فتوحی

در دهه های اخیر، مفهوم هوشمند سازی شهری به عنوان یک راهکار نوین برای بهبود کیفیت زندگی و مدیریت بهینه منابع در شهرها مطرح شده است. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی ابعاد فناوری های هوشمند بر افزایش تاب آوری شهر خرم آباد در برابر چالش ها و بحران ها است. در این راستا، از روش های تحقیق کیفی و کمی استفاده شده و داده های لازم از طریق پرسشنامه ها و مصاحبه ها با خبرگان جمع آوری گردیده است. تحلیل روابط بین هوشمند سازی و تاب آوری شهری خرم آباد در قالب ابعاد اجتماعی-اقتصادی، مدیریتی و کالبدی و محیطی با مدل PLS صورت گرفت، نتایج تحقیق نشان داد که مهم ترین متغیر هوشمندسازی شهر خرم آباد در ابعاد اجتماعی- اقتصادی جهت تاب آوری، افزایش مشارکت اجتماعی شهروندان در تصمیم گیری ها و متغیر تعداد مشاغل ایجاد شده به واسطه فناوری های نوین به ترتیب با بار عاملی (0.806) و (0.796) می باشد. در عامل کالبدی-محیطی، ارزیابی کیفیت زیرساخت ها با استفاده از فناوری های هوشمند و بهبود سیستم های حمل ونقل با استفاده از اپلیکیشن ها به ترتیب با بار عاملی (0.832) و (0.826) نقش کلیدی و مؤثر در تاب آوری شهری خرم آباد دارند. در عامل مدیریتی اثرگذارترین متغیرها، پاسخگویی به نیازهای شهروندان با سیستم های نظارت و پاسخگویی به درخواست های عمومی و بهبود برنامه ریزی با استفاده از داده های کلان می باشد و مقدار بار عاملی هر یک از آن ها به ترتیب 0.873 و 0.771 می باشد. نتایج مدل پی ال اس (PLS) نشان می دهد که ضریب رگرسیونی استاندارد شده میزان تأثیرگذاری هر یک از ابعاد اجتماعی-اقتصادی؛ کالبدی-محیطی و مدیریتی بر تاب آوری شهری برابر با 4.67؛ 3.56 و 3.52 است. این نتایج نشان می دهد که هر یک از ابعاد مورد مطالعه تأثیر مثبت و معناداری بر تاب آوری شهری خرم آباد دارد.

شهر هوشمند و تاب آور دو مفهوم متفاوت هستند، اما می توانند با یکدیگر ترکیب شوند تا بهبود زندگی شهروندان را در مواجهه با چالش های مختلف تسهیل کنند. استفاده از فناوری های پیشرفته در ساختار شهر هوشمند می تواند  به تقویت تاب آوری شهر در مواجهه با چالش های مختلف کمک کند. در این راستا؛ پژوهش حاضر با هدف؛ سنجش نقش عوامل اثرگذار بر تحقق هوشمند سازی شهری با رویکرد تاب آوری در شهر خرم آباد به عنوان یکی از شهرهای میانی کشور تدوین شده است. برای دست یابی به اهداف تحقیق؛  شاخص ها و عوامل اثرگذار با نظر  خبرگان حوزه شهر هوشمند که شامل؛ اساتید دانشگاه، مدیران شهری و کارشناسان  IT، که شامل جامعه آماری(30تن) می باشند استخراج شدند  و در قالب مدل دیمتل فازی  مورد تحلیل قرار گرفتند. شدت روابط نهایی هر یک  از عوامل  طبق نظر خبرگان امتیازدهی شد و در قالب خروجی تحقیق بیان گردید. نتایج تحقیق نشان می دهد؛ شاخص مدیریت و سازمان دهی نقش مهمی و اثرگذاری در تاب آوری  فضاهای شهری خرم آباد با امتیاز (0.147) دارد  که جز اثرگذارترین شاخص  معرفی شد. یکی دیگر از شاخص های مهم شهرهای هوشمند استفاده از فناوری های نوین  با امتیاز (0.0590) است که اثرگذاری زیادی در تاب آوری شهری خرم آباد دارد. سومین شاخص  شهر هوشمند و تأثیرگذار میزان مشارکت شهروندان است که بر اساس نتایج حاصل از دیمتل فازی با توجه به کسب امتیاز مثبت (0.0303) جز عوامل اثرگذار شناخته شد. تاب آوری کالبدی با کسب امتیاز منفی حاصل از دیمتل فازی (0.0974-) جز اثرپذیرترین  عوامل شناسایی شده است. توسعه شهر هوشمند نیز  جز عامل تأثیرپذیر با  مقدار امتیاز آن (0.0078-) مطرح گردید. توجه  به نقش عوامل اثرگذار می تواند به  تحقق شهر هوشمند در خرم آباد کمک کند و در نتیجه تاب آوری شهر را افزایش دهد.