پرنیان تقی پور حویزی

هدف پژوهش حاضر، شناسایی موانع تحقق پذیری شایستگی های تربیت اجتماعی دموکراتیک در نظام آموزشی ایران است. رویکرد به کار رفته در این پژوهش کیفی و روش آن تحلیل مضمون است. مشارکت کنندگان پژوهش، 13 نفر از دکتر- معلمان (معلمان تحصیل کرده و باسابقه) آموزش و پرورش استان هرمزگان بودند که همزمان در دانشگاه فرهنگیان نیز فعالیت داشتند. رویکرد نمونه گیری، هدفمند و روش نمونه گیری صاحب نظران کلیدی بوده است. برای گردآوری داده ها از مصاحبه نیمه ساختاریافته استفاده شده است. پس از آن با بهره گیری از نرم افزار MAXQDA موانع تحقق پذیری شایستگیها در قالب 7 مضمون فراگیر، 14 مضمون سازمان دهنده و 29مضمون پایه تحلیل شده اند. برای اعتباریابی کیفی، روش همگرایی مصاحبه های انجام شده به کار رفته است، یعنی میزان توافق و مطابقت نظرات به دست آمده را دو تن از متخصصان مقایسه کرده اند. نتایج این پژوهش نشان داد که موانع تحقق پذیری شایستگیهای تربیت دموکراتیک عبارت اند از: ساختار و قدرت نظام آموزشی، ضعف در توانمندی معلمان، برنامه درسی و سرفصلها، مقاومت یادگیرندگان نسبت به طرح مسائل مذهبی، نامتناسب بودن متون آموزشی، عملکرد ضعیف معلمان در اجرا، عملکرد ضعیف ناشی از ساختار، محدودیت سواد فناورانه و مشکلات فنی و زیرساختها. بنابراین با توجه به نتایج پژوهش مذکور، ضرورت دارد که تصمیم گیرندگان، برنامه ریزان و دست اندرکاران نظام آموزشی به ایجاد و تقویت بسترهای جدید برای تدوین و توسعه آموزش شایستگیهای شهروندی اهتمام ورزند.

هدف این مقاله معرفی انواع شایستگی ها لازم برای تحقق تربیت اجتماعی دموکراتیک در نظام آموزشی ایران است. بدین منظور از روش سنتزپژوهی استفاده شد. اطلاعات از مقالات و پایان نامه های انگلیسی و فارسی مرتبط با شایستگی های تربیت اجتماعی دموکراتیک کسب و با بکارگیری روش تحلیل مضمون، سبک آتراید-استرلینگ (2001)، تحلیل شدند. با استفاده از یک الگوی مرور نظام دار متون، مقالات و پایان نامه های انگلیسی در سال های 2010 تا 2021 از شش پایگاه و مقالات و پایان نامه های فارسی از چهار پایگاه اطلاعاتی انتخاب، پالایش و سپس با استفاده از نرم افزار MAXQDA در قالب 7 مضمون فراگیر و 28 مضمون سازمان دهنده و 124 مضمون پایه، تحلیل شدند. نتایج نشان داد شایستگی ها برای تحقق تربیت اجتماعی دموکراتیک شامل هفت مؤلفه شایستگی «خرد عملی و کنش تاملی»، «شایستگی معنوی»، «شایستگی عدالت طلبی» (دارای بیشترین مضامین)، «شایستگی سیاسی»، «شایستگی فناورانه» (دارای کمترین مضامین)، «شایستگی فرهنگی» و «شایستگی جهانی اندیشیدن» می باشد؛ که مکمل یکدیگر هستند.