میرسعید موسوی

دلبستگی به مکان در بازارهای تاریخی یکی از عوامل کلیدی در حفظ هویت شهری و تعاملات اجتماعی است. هدف این پژوهش تحلیل عوامل مؤثر در ایجاد دلبستگی به مکان در بازار تاریخی تبریز و ارتباط این عوامل با دلبستگی مکانی است. این تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی است و داده ها با استفاده از پرسشنامه مبتنی بر مقیاس لیکرت پنج نقطه ای جمع آوری شد. جامعه آماری تحقیق شامل  بازدیدکنندگان از بازار تاریخی شهر تبریز است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران با جامعه آماری نامحدود 250 نفر تعیین شد. نمونه گیری به صورت گلوله برفی و هدفمند اجام شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و AMOS انجام شد. برای تحلیل داده ها، تحلیل تاییدی عاملی مرتبه دوم، تحلیل رگرسیونی و ضریب همبستگی پیرسون بکار گرفته شد. نتایج تحلیل عاملی مرتبه دوم نشان داد که از بین عوامل اصلی تحقیق عوامل هویتی-تاریخی با بار عاملی 88/0 بیشترین تأثیر را بر دلبستگی به مکان در بازار تاریخی شهر تبریز دارد و عوامل کالبدی با بار عاملی 71/0 کمترین تأثیر را بر دلبستگی افراد به بازار تاریخی شهر تبریز دارد. همچنین نتایج تحلیل مسیر نشان داد که عوامل هویتی-تاریخی با اثر کل 59/0 بیشترین تأثیر را بر دلبستگی به مکان در بازار تاریخی شهر تبریز دارد و عوامل کالبدی هم با اثر کل 36/0 کمترین تأثیر را بر دلبستگی به مکان در بازار تاریخی شهر تبریز دارد. نتیجه گرفته می شود که ارزش های هویتی- تاریخی بازار تبریز تأثیر مهمی بر دلبستگی به مکان دارند و تقویت این عوامل می تواند به حفظ هویت تاریخی و اجتماعی بازار کمک کند.

برای ارزیابی و نهادینه سازی عدالت بایستی مدیریت شهری توأمان به فرآیندهای تصمیم سازی و نتایج و آثار و پیامدهای توسعه توجه کند و در تلاش برای کشف ساختارها و لایه های زیرین ایجادکننده بی عدالتی و نابرابری در شهرها و بررسی نتایج توزیعی از جنبه های عادلانه و یا ناعادلانه بودن باشد. براین اساس، هدف اصلی مقاله حاضر، ارزیابی عدالت فضایی با تأکید بر نقش مدیریت شهری می باشد که براساس آن عدالت را در سایه فرآیندهای تصمیم سازی (عدالت ساختاری) و آثار و پیامدهای توسعه (عدالت توزیعی) را موردبررسی قرار می دهد؛ بنابراین، مفهوم و ابعاد عدالت و عدالت فضایی، شیوه های ارزیابی آن و معیارهایی که می توانند جهت ارزیابی آن در اسناد و سنت های برنامه ریزی نظیر طرح های جامع شهری و نیز در توزیع فضایی پیامدهای توسعه به کار گرفته شوند، از مباحثی هستند که در این پژوهش موردتوجه هستند. از اطلاعات و داده های جی ای اسی سرشماری ۱۳۹۵ و اطلاعات کاربری های برداشت شده توسط معاونت شهرسازی و معماری شهرداری ارومیه در سال ۱۳۹۹ برای بررسی عدالت توزیعی و گردآوری اسناد و مدارک طرح جامع برای بررسی عدالت ساختاری بهره گرفته شده است. مهم ترین یافته این مطالعه، تدوین چارچوبی برای ارزیابی عدالت فضایی در برنامه های توسعه شهری (با روش تحلیل گفتمان کیفی با تأکید بر شبکه نشانه شناسی فردینان دوسوسور) و توزیع فضایی آثار و پیامدهای توسعه (با استفاده از مدل های کمی و فضایی در GIS) و نهادینه سازی آن با تأکید بر نقش مدیریت شهری است. نتایج نشان داد که سند طرح جامع ارومیه درمجموع سطح بسیار پایینی و حداقلی از عدالت را مدنظر قرار داده است و این موضوع (عدالت) را از زوایای کمتری موردتوجه قرار داده است و تعبیر سند از عدالت فضایی بیشتر بر بعد کالبدی معطوف است. در رابطه با ارزیابی عدالت توزیعی باید گفت که نابرابری های زیادی بین مناطق و نواحی شهر ارومیه از حیث توزیع فضایی و دسترسی ساکنین به خدمات وجود دارد. درواقع پراکنش کاربری ها و توزیع آن ها عادلانه نیست و غالباً در نواحی مرکزی متمرکزشده اند و لذا دسترسی ساکنین به ویژه نواحی حاشیه نشین به خدمات بسیار نامناسب می باشد.