سیمین حمزه ای ها

مقدمه: تغییرات اقلیمی و مسائل انرژی به یکی از مهم ترین چالش های جهانی تبدیل شده اند که بخش زیادی از این مسائل به فعالیت های انسانی در شهرها مربوط می شود. همچنین طی دهه های گذشته روند شهرنشینی با سرعت قابل توجهی افزایش یافته و پیش بینی می شود تا سال 2050 به حدود 70 درصد برسد؛ بنابراین مناطق شهری به طور فزاینده ای در معرض رخدادهای شدید آب وهوایی و پیامدهای ناشی از آن قرار می گیرند. از این رو، راهبردهای کاهش انتشار کربن در مقیاس شهری، به ویژه رویکرد «شهر کم کربن»، برای مقابله با این چالش ها اهمیت یافته است. هدف پژوهش: این پژوهش با هدف سیاست گذاری راهبردی منطقه ۱۲ تهران در چارچوب رویکرد شهر کم کربن انجام شده است. روش شناسی: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و روش تحقیق آن مبتنی بر رویکرد ترکیبی کمی–کیفی است. اطلاعات مورد استفاده در بخش مبانی نظری از مطالعات کتابخانه ای و اسنادی، و داده های تحلیلی از اسناد فرادست، مشاهدات میدانی، اطلاعات ایستگاه های سنجش کیفیت هوا و در بخش اجتماعی از طریق تحلیل محتوای مصاحبه ها بر پایه تکنیک کدگذاری جمع آوری شده اند. تجزیه وتحلیل داده ها با نرم افزارهای ArcGIS و Excel صورت گرفته و برای تدوین و اولویت بندی راهبردها از ترکیب SWOT،  ANP و QSPM استفاده شده است. یافته ها و بحث: در این بخش، ابتدا وضعیت منطقه ۱۲ تهران بر اساس شاخص های شهر کم کربن (کالبدی، حمل ونقل، انرژی، زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی) مورد ارزیابی قرار گرفت و با استفاده از تحلیل SWOT، نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها شناسایی و استراتژی غالب(WT)  مشخص گردید. سپس با مدل ANP و قضاوت خبرگان، وزن عوامل کلیدی تعیین شد و در نهایت، با استفاده از ماتریس QSPM، راهبردها اولویت بندی شدند. نتیجه گیری: نتایج حاصل شده بیانگر آن است که راهبرد بهبود حمل ونقل پاک با امتیاز 68/2 بالاترین اولویت را در منطقه ۱۲ برای تحقق شهر کم کربن کسب کرد، درحالی که بهبود وضعیت اجتماعی با امتیاز 24/1 کمترین اولویت را داشته است. دستیابی به شهر کم کربن در منطقه 12 نیازمند ترکیبی از اقدامات در حوزه های حمل ونقل پایدار، مدیریت انرژی و ساماندهی فضایی-عملیاتی است. از پیشنهادات کلیدی می توان به جایگزینی سوخت های فسیلی با سوخت پاک، استفاده از انرژی خورشیدی، انتقال کاربری های کارگاهی در محدوده بازار به سایر نقاط منطقه و توزیع متناسب کاربری های خدمات عمومی اشاره کرد.

در این پژوهش با مطالعه ادبیات نظری، هفت مؤلفه اصلی برای سنجش میزان زیست پذیری در محلات مسکونی در نظر گرفته شد، که عبارتند از: سرمایه اجتماعی، عدالت اقتصادی، سرزندگی، هویت، محیط کالبدی سازگار، دسترسی و تاب آوری بافت. آن گاه با استفاده از آمارهای موجود، برداشت میدانی و پرسشنامه هر یک از سنجه ها را در دو بافت خودرو (محله غیاث آباد) و از پیش برنامه ریزی شده (محله مینودر) اندازه گیری شد. با استفاده از تکنیک AHP مؤلفه ها و شاخص های فوق الذکر وزن دهی و امتیاز نسبی هر یک از بافت های مورد نظر محاسبه شده است. بر اساس نتایج حاصل، میزان زیست پذیری محله غیاث آباد به عنوان بافت برنامه ریزی نشده معاصر شهر قزوین نسبت به محله مینودر با بافت برنامه ریزی شده، بالاتر است. به نظر می رسد یکی از دلایل مهم پایین بودن میزان زیست پذیری در محلات برنامه ریزی شده عدم توجه به مسائل اجتماعی-فرهنگی در فاز طراحی است. این بررسی اولویت های برنامه ریزی را در این دو بافت جهت دستیابی به زیست پذیری بالاتر را مشخص می سازد. براین اساس در بافت طراحی شده توجه به راهکارهایی جهت ارتقاء سرمایه اجتماعی، ارتقاء سرزندگی محیط شهر و ایجاد هویتی منحصر به فرد اشاره نمود. در بافت طراحی نشده، برنامه ریزی جهت ارتقاء سطح تاب آوری و حذف کاربری های ناسازگار می بایست در اولویت قرارگیرد.