محمد لواجو

مقدمه: ضعف نظام برنامه ریزی و سیاست گذاری در مقیاس منطقه کلان شهری از یک سو و رویکردهای بخشی در مدیریت از سوی دیگر به عدم تعادل های منطقه ای خصوصاً در منطقه کلان شهری تهران انجامیده است. هدف: پژوهش به دنبال سازوکار مطلوب برنامه ریزی برای تحقق توسعه پایدار در منطقه کلان شهر تهران است.. روش شناسی: شیوه انجام پژوهش، مطالعه موردی و روش جمع آوری داده ها تشکیل پنل خبرگان و انجام مصاحبه ساختارمند است. مصاحبه با خبرگان بر اساس تعیین ذینفعان در منطقه کلانشهری تهران انجام شد. با توجه به کثرت و گستردگی ذینفعان و با هدف صرفه جویی در زمان و هزینه، تحلیل ذینفعان کلیدی مورد توجه قرار گرفت. در تحلیل ذینفعان کلیدی از ماتریس سه بعدی قدرت، مشروعیت و فوریت استفاده شد. با توجه به رویکرد کیفی پژوهش، نمونه گیری به صورت هدفمند (29 نفر) انجام و مصاحبه ها با نرم افزار MAXQDA تحلیل مضمون انجام شد. قلمرو جغرافیایی پژوهش: منطقه کلانشهری تهران متشکل از 16 شهرستان تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر، بهارستان، پاکدشت، پردیس، پیشوا، دماوند، رباط کریم، شهریار، فیروزکوه، قدس، قرچک، ملارد و ورامین است. همچنین این منطقه کلانشهری شامل 49 شهر و 73 دهستان است. یافته ها و بحث: تحلیل مضمون مصاحبه ها نشان داد کنش های ارتباطی بر تحقق اهداف مجموعه شهری تهران اثرگذار هستند. در تحلیل مضمون متن مصاحبه ها، اشتراک واحدهای معنایی در شاخص های برنامه ریزی ارتباطی مانند «شبکه های عمودی پیوندمبنا» و «شبکه های افقی پیوندمبنا» از یک سو و «منطق گفتگویی» و «پیوند منافع بازیگران» از سوی دیگر بر اهمیت این کنش های ارتباطی در به ثمر رسیدن راهکارهای مدنظر خبرگان تاکید دارد. بنابراین تغییر در سیستم های برنامه ریزی با مشارکت ذینفعان کلیدی در راستای برنامه ریزی ارتباطی می تواند شبکه سازی روابط مجموعه را درونی و روند تغییر را به سمت تحقق توسعه پایدار، هدایت کند. نتیجه گیری: رویکرد برنامه ریزی ارتباطی با مشارکت ذینفعان اصلی در منطقه کلان شهری تهران ضروری ترین و مهم ترین گام از نگاه پژوهش های انجام شده و خبرگانی که در این پژوهش مصاحبه شده اند است تا کنش ارتباطی در روابط عمودی و افقی شبکه بازیگران را ماندگار و بلندمدت نماید.

وجود نابرابری و ناهمگونی فضایی بسیار شدید بین شهر تهران و سایر سکونتگاه های واقع در منطقه شهری تهران موجب افزایش افتراق و کاهش عدالت فضایی در منطقه کلان شهری تهران شده است. ازاین رو پژوهش حاضر در نظر دارد تا عوامل تأثیرگذار در تحقق اهداف طرح مجموعه شهری در نظام مدیریت منطقه کلان شهری تهران را با رویکرد نهادی و با روش فراترکیب استخراج کند. در این پژوهش با بررسی سیستماتیک کلیه ی مقالات منتشرشده در مجلات علمی-پژوهشی با موضوع مجموعه شهری در دوره ی زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰، یافته های حاصل از ۲۳ مطالعه با روش فراترکیب جمع آوری و مهم ترین عوامل با رویکرد تحلیل محتوای جهت دار شناسایی شدند. به این صورت، نگاه خبرگان به وضعیت موجود مجموعه ی شهری تهران یکپارچه و پیشنهاد ها در دو بعد تغییر نهادی و توافق نهادی دسته بندی شد. نتایج نشان داد که اصلاح ساختار سازمانی مجموعه ی شهری تهران به عنوان ضروری ترین گام مبین تأکید بر رویکرد تغییر نهادی است. از سوی دیگر نتایج در سطح متغیرها بر الگوی توسعه ی چندمرکزی در راستای تغییر نهادی در سیستم های برنامه ریزی، لزوم مدیریت جامع و یکپارچه منطقه کلان شهری و حرکت به سوی حکمروایی منطقه ی کلان شهری، تمرکززدایی و ایجاد یک شبکه ی عملکردی چندسویه، شفافیت و پاسخگویی و تشریک مساعی تأکید دارد.