مرتضی علی مهدوی

گردشگری شهری به عنوان یکی از پیچیده ترین و پویاترین بخش های اقتصاد جهانی، نیازمند برنامه ریزی آینده نگرانه و شناسایی پیشران های کلیدی توسعه است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی پیشران های مؤثر بر توسعه صنعت گردشگری شهر مرند و تحلیل نحوه اثرگذاری و اثرپذیری آن ها با رویکرد آینده پژوهی انجام شده است. مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت اکتشافی با ترکیب روش های کمی و کیفی (آمیخته) صورت گرفته است. داده های تحقیق از طریق مطالعات اسنادی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان و تکنیک دلفی گردآوری و با استفاده از نرم افزار MICMAC تحلیل شدند. یافته ها نشان داد از میان ۴۰ پیشران اولیه در شش گروه کالبدی فضایی، طبیعی زیست محیطی، فرهنگی اجتماعی، مدیریتی اقتصادی، فناوری و منطقه ای، ده پیشران کلیدی شامل زیرساخت های حمل ونقل، جاذبه های طبیعی (کوه های میشو)، دسترسی بین منطقه ای، موقعیت مرزی، سرمایه گذاری بخش خصوصی، سیاست های ملی گردشگری، حمایت دولت محلی، توسعه اکوتوریسم، حفاظت از آثار تاریخی و برنامه ریزی شهری پایدار بیشترین نقش را در آینده گردشگری مرند ایفا می کنند. تحلیل ماتریس اثرات متقاطع نشان داد سیستم موردمطالعه از نوع «ساختار خاص با قابلیت کنترل پایین توسط بازیگران» است و پیشران های دو وجهی (تأثیرگذار و تأثیرپذیر بالا) مهم ترین نقش را در شکل دهی به سناریوهای آینده دارند. به طورکلی، توسعه گردشگری مرند بیش از هر چیز به شاخص های فضایی کالبدی و مدیریتی گرایش دارد و سناریوهای مطلوب مستلزم تقویت هماهنگی میان نهادهای محلی، ملی و خصوصی است.

با توجه به رشد جمعیت و افزایش مهاجرت به شهرهای بزرگتر، توسعه غیر قابل کنترل نواحی شهری، خلق سکونتگاه های جدید، کاهش سطح رفاه انسانی و بروز مشکلات فراوان شهری بویژه در کشورهای در حال توسعه، ضرورت توجه به تدوین الگوی بهینه طرح های توسعه شهری و تغییر آن از رویکرد ایستا و سنتی به رویکردی منعطف، مشارکتی و استراتژیکی و راهبردی احساس می شود. از این رو در این تحقیق به دنبال امکان سنجی طرح های راهبردی ساختاری در هدایت توسعه شهر میانه اندام مرند احساس می شود. داده های نظری با روش اسنادی و داده های تجربی با روش میدانی و پرسشگری از 383 نفر شهروندان با نمونه گیری کوکران تهیه شده است. در پردازش داده ها و سنجش شدت متغیر ها از نرم افزارهای اس پی اس اس و لیزرل و آزمون تی تک نمونه ای بهره گیری شده است. نتایج کلی تحقیق نشانگر وضعیت نامطلوب شهر مرند در چهار شاخص استراتژی توسعه شهری است. بانکی بودن و رقابت پذیری شهر به ترتیب با میانگین های 2.43 و 2.17 در وضعیت مطلوب تر و شاخص های حکمروایی خوب شهری و قابلیت زندگی داشتن با میانگین 1.84 و 1.86 در وضعیت بسیار نامطلوبی است. واضح است توزیع متعادل کانون شهری و نظام متوازن سلسه مراتب شهری رفت و همچنین قبل از توسعه شهر میانه اندام مرند باید موانع و محدودیت های حل نشده شهری را چاره کرد تا شهر بعد توسعه به مشکل بر نخورد و همچنین باید از امکانات موجود در محدوده جغرافیایی مناسب طرح های معقولی از فضاهای سکونتی بدست آورد.