بهروز نظافت تکله

ژئوتوریسم یکی از جدیدترین مفاهیم در حوزه گردشگری است و در درجه اول بر ارتقای ویژگی های زمین شناسی و ژئومورفولوژیکی در مناظر به عنوان جاذبه های گردشگری تمرکز دارد. هدف پژوهش حاضر واکاوی ظرفیت های ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی شهرستان سبزوار با استفاده از مدل های هادزیک، کوبالیکوا و فیولت می باشد. مناطق ژئوتوریستی رودآب، ریوند و طبس به عنوان مناطق مورد مطالعه انتخاب شدند. پژوهش حاضر با تکمیل کردن 108 پرسش نامه (25 نفر گردشگر و 11 نفر کارشناس برای هر مدل) برای هر سه منطقه مورد مطالعه و محاسبه امتیازدهی آنان به پرسش نامه، به عمل آمده است. براساس نتایج حاصله از مدل هادزیک و بررسی ارزش های علمی و مازاد با نظر کارشناسان و گردشگران؛ توان ژئوتوریستی منطقه طبس با مقدار (68/91) بیش ترین امتیاز و منطقه ریوند با مقدار (41/25) کم ترین امتیاز را به خود اختصاص دادند. هم چنین براساس نتایج به دست آمده از مدل کوبالیکوا منطقه طبس با مقدار (8/76) بیش ترین امتیاز و منطقه ریوند با مقدار (6/49) کم ترین امتیاز را در مجموع ارزش های علمی، آموزشی، اقتصادی، حفاظتی و فرهنگی داراست. نتایج حاصل از ارزیابی از طریق مدل فیولت و بررسی ارزش های مدیریتی و گردشگری نیز نشان دهنده آنست که منطقه طبس با مقدار (7/86) بیش ترین امتیاز و منطقه ریوند با مقدار (6/36) کم ترین امتیاز را در مجموع ارزش های ارزیابی کسب کردند. بنابراین نتیجه گیری می گردد که منطقه طبس در شهرستان سبزوار، در بین مناطق مورد مطالعه، دارای توان ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی بیشتری است. درنهایت پیشنهاد می گردد در مطالعات آتی برای واکاوی ظرفیت های ژئوتوریستی شهرستان سبزوار از نرم افزارها و مدل های جدید و به روز استفاده شود.

هدف از این پژوهش، ارزیابی کیفیت ژئومورفولوژیکی رودخانه نیرچای در استان اردبیل است. به منظور دستیابی به این هدف، از روش شاخص کیفیت ژئومورفولوژیکی (MQI)، که مبتنی بر فاکتورهای عملکردی و مصنوعی است و برای سنجش وضعیت و پایداری مورفولوژیکی رودخانه ها به کار می رود استفاده شده است. ابتدا شبکه رودخانه بر اساس طول کلی و هم چنین روش شاخص کیفیت ژئومورفیک به 6 بازه همگن تقسیم می شود. سپس شاخص های مورفولوژیکی مرتبط نظیر پایداری کرانه، الگوی کانال، تغییرات مقاطع عرضی، پتانسیل رسوب گذاری و سازگاری با محیط پیرامونی محاسبه می شوند. معیارهای شاخص کیفیت ژئومورفولوژیک، از 13 شاخص عملکردی و 12 شاخص مصنوعی تشکیل شده است. بر اساس نتایج حاصله، شاخص کیفیت ژئومورفیک رودخانه نیرچای به خوبی شرایط ژئومورفولوژیکی را منعکس می کند بدین صورت که بازه ۲ با کسب امتیاز عالی 85/0 در طبقه خیلی خوب قرارگرفته است که نشان دهنده پایداری مورفولوژیک آن به دلیل کم ترین مداخلات انسانی است. در رتبه های بعدی، بازه ۴ (با امتیاز 54/0)، بازه 3 (با امتیاز 62/0) در طبقه متوسط قرار گرفتند و درنهایت، بازه ۶ با کسب پایین ترین امتیاز (با مقدار 43/0) در طبقه کیفیت خیلی ضعیف قرار گرفت که این امر مستقیماً ناشی از مداخلات بیش از حد انسانی و تغییرات مصنوعی گسترده در کانال رودخانه به دلیل توسعه شهری نیر است. بنابراین نتیجه گیری می گردد که بازه ۲ رودخانه با کسب بالاترین امتیاز دارای بهترین کیفیت ژئومورفولوژیکی و پایداری مناسب تری نسبت به سایر بازه ها است، درحالی که بازه ۶ با کسب پایین ترین امتیاز، ضعیف ترین وضعیت را دارد. در نهایت پیشنهاد می شود در مطالعات آتی، تغییرات شاخص کیفیت ژئومورفولوژیکی (MQI) رودخانه نیرچای در بازه های زمانی مختلف با استفاده از داده های ماهواره ای ارزیابی شود.

ژئوتوریسم شکلی از گردشگری است که بر ویژگی های زمین شناسی زمین تأکید می کند و در قالب دو شاخه زمین شناسی و جغرافیا بیان شده است. هدف از این پژوهش شناسایی توانمندی های ژئوتوریستی و رقابت پذیری استان مازندران (مطالعه موردی: شهر های بابلسر، فریدون کنار، محمودآباد) است.در این پژوهش از مدل دینامیکی جهت شناسایی توان گردشگری و از مدل پاوولوا جهت شناسایی توان رقابت پذیری مناطق ژئوتوریستی استفاده شده است. ارزش و اهمیت مناطق ژئوتوریستی در مدل هادزیک بر شاخص ارزش های علمی و شاخص ارزش های مازاد و میزان آسیب پذیری مناطق تأکید دارد. در مدل پاوولوا ازنظر عوامل مثبت و منفی، توان رقابت پذیری مناطق برآورد می شود. مقایسه ارزیابی و بررسی نهایی ارزش پتانسیل ژئوتوریستی سه منطقه موردمطالعه نشان می دهد که سایت بابلسر با امتیاز 99/7 دارای بالاترین امتیاز است و کمترین امتیاز با 89/5 متعلق به سایت محمود آباد است با این حال هر سه سایت دارای ارزش های یکسان هستند که نشان می دهد ازنظر ارزیابی کیفی و توان ژئوتوریستی در سطح عالی هستند. نتایج این پژوهش حاکی از این است که شهرستان بابلسر ازنظر عواملی مانند آثار تاریخی و فرهنگی با امتیاز 5/0 و اشیا ی معدنی با مقدار 3 دارای بیشترین میزان رقابت پذیری جهت رقابت پذیری با مناطق ژئوتوریستی محمود آباد و فریدون کنار است که نشان می دهد یکی از مناطق گردشگری و طبیعی و حتی تاریخی در بین شهرستان های ساحلی استان مازندران به شمار می رود. پیشنهاد می گردد در مطالعات آتی مناطق مورد مطالعه جهت شناسایی بهتر جاذبه های ژئوتوریستی و جذب گردشگران داخلی و خارجی در شهرستان بابلسر زمینه مدیریتی، حفاظتی و امکانات زیرساختی بر اساس مناطق دارای امکانات رفاهی بیشتر اقدامات لازم فراهم شود. همچنین پیشنهاد می شود در پژوهش های آینده مدل های جدید تری برای ارزیابی توان ژئوتوریستی و توان رقابت پذیری به کار گرفته شود.