الهام محمدنژاد

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی مداخله مبتنی بر روانشناسی مثبت نگر بر احساس پیوستگی، خودپنداره و امید تحصیلی دانش آموزان دچار تعلّل ورزی تحصیلی انجام شد. روش پژوهش حاضر نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و پیگیری 3 ماهه بود. جامعه ی آماری پژوهش شامل دانش آموزان دوره اوّل متوسطه منطقه 18 شهر تهران در سال تحصیلی 1404-1403 بودند که از میان آنها با روش نمونه گیری دردسترس 40  نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند و در دو گروه 20 نفره  (20 نفر گروه آزمایش و 20  نفر گروه کنترل) به صورت تصادفی جایگزین شدند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه های احساس پیوستگی آنتونوسکی (1987)، امید به تحصیل خرمایی و کمری (1395) و خودپنداره ی تحصیلی یی یسن چن (2004) استفاده شد. گروه آزمایش به مدت 8 هفته تحت آموزش روانشناسی مثبت نگر مبتنی بر بسته کوئیلیام (2003) قرار گرفت. این بسته در قالب 8 جلسه 60 دقیقه ای به صورت هفته ای دو جلسه بود. برای تحلیل داده ها از آزمون تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر در نرم افزار SPSS.24 استفاده شد. یافته ها نشان داد که مداخله مبتنی بر روانشناسی مثبت نگر منجر به افزایش احساس پیوستگی، خودپنداره و امید تحصیلی دانش آموزان دارای تعلل ورزی تحصیلی شود (01/0>p) و نتایج این تاثیر در بازه زمانی 3 ماهه نیز پایدار بود (01/0>p). مداخله مبتنی بر روان شناسی مثبت نگر با تمرکز بر شناسایی و تقویت نقاط قوت، معنا بخشی به تجربه های یادگیری و پرورش هیجانات مثبت، به طور مؤثری توانست احساس پیوستگی، خودپنداره و امید تحصیلی دانش آموزان دارای تعلل ورزی تحصیلی را ارتقا دهد. این اثرگذاری نشان می دهد که رویکردهای پیشگیرانه و توانمندساز، به جای صرفاً اصلاح رفتارهای مشکل دار، می توانند از طریق ایجاد نگرش های مثبت، تقویت ارتباطات معنادار با مدرسه و ارتقای ادراک توانایی های فردی، چرخه منفی تعلل ورزی را بشکنند. بر این اساس، به کارگیری برنامه های ساختارمند مثبت نگر در مدارس، به ویژه برای دانش آموزان در معرض افت تحصیلی، می تواند به عنوان راهبردی عملی برای افزایش انگیزش، مسئولیت پذیری و مشارکت فعال در فرآیند یادگیری مورد استفاده قرار گیرد و در نهایت، مسیر رشد تحصیلی و روان شناختی آن ها را هموار سازد.

زمینه: پژوهش های مختلفی به بررسی اثربخشی درمان مواجهه و بازداری از پاسخ بر نشانگان وسواس فکری – عملی و افسردگی پرداخته اند اما کمتر پژوهشی این رویکرد را در یک کارآزمایی رقابتی با روش های دیگری مانند درمان شناختی - رفتاری مبتنی بر ذهن آگاهی (MBCBT) مورد بررسی قرار داده است. هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی دو روش درمان شناختی – رفتاری مبتنی بر ذهن آگاهی و درمان مواجهه و بازداری از پاسخ بر نشانگان وسواس فکری – عملی و نشانگان همبود افسردگی در زنان مبتلا به اختلال وسواس فکری – عملی انجام شد. روش: روش: طرح پژوهش حاضر کاربردی بوده و روش پژوهش شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون – پس آزمون و پیگیری با دو گروه آزمایش 1 و 2 و گروه گواه بود. جامعه آماری در این پژوهش شامل تمامی زنان در گروه سنی 20 تا 45 ساله مراجعه کننده به مرکز خدمات روانشناسی و مشاوره آمنه و رایین در تهران در سال 1396 بود که از میان آن ها تعداد 36 نفر از طریق نمونه گیری هدفمند انتخاب و در سه گروه آزمایش اول با روش شناختی – رفتاری مبتنی بر ذهن آگاهی (12 نفر)، آزمایش دوم با روش مواجهه و بازداری از پاسخ (12 نفر) و گروه گواه (12 نفر) به صورت تصادفی جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه وسواس فکری – عملی ییل براون (گودمن، 1986) و پرسشنامه افسردگی بک 2 (بک، 1979) بود. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر توسط نرم افزار SPSS-21 انجام گرفت. یافته ها: در مرحله پس آزمون هر دو مداخله به صورت معناداری بر نشانگان وسواس و افسردگی تأثیر داشته است (0/05 <p). در مرحله پیگیری نیز دو مداخله به صورت معناداری موجب کاهش نشانگان وسواس و افسردگی شد اما درمان شناختی - رفتاری مبتنی بر ذهن آگاهی (MBCBT) تأثیر بیشتری داشت. نتیجه گیری: بر اساس یافته های این پژوهش می توان نتیجه گرفت که درمان شناختی – رفتاری مبتنی بر ذهن آگاهی و درمان مواجهه و بازداری از پاسخ می تواند در کاهش میزان نشانگان وسواس و افسردگی زنان مبتلا به اختلال وسواس فکری – عملی مورد استفاده قرار گیرد.