مژده شرفخواه

داستان آفرینش انسان به طرق گوناگونی در ادیان توحیدی توصیف شده است. این روایات در بیشتر جهات به یکدیگر نزدیک اند. آفرینش هر پدیده با داستان های فراطبیعی، فوق بشری و نمادین همراه است. سخت زایی یا تولد غیرعادی تعابیری است که به نحوه تولد حوا داده شده است که امروزه به سزارین - به معنای برش قسمتی از بدن به منظور تولد فرزند - شناخته می شود. تولد حوا از بطن چپ آدم از متون مقدس به آثار تصویری راه یافت و در سطوح مختلف عمومیت پیدا نمود. براین اساس آثار تصویری با موضوع «تولد سخت» در بین اندیشه ادیان الهی و سایر اسطوره های مشابه سخت زایی در تمدن های مختلف در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است که بررسی روایات و تصاویر مرتبط با سخت زایی در ادیان و فرهنگ اسطوره ای برخی ملل مختلف و ارتباط آن ها با یکدیگر هدف موردنظر است. بر این اساس این تحقیق در تلاش است با روش توصیفی-تحلیلی به سؤال اینکه چگونه نمادهای سخت زایی در داستان های تولد شخصیت های تاریخی-افسانه ای سبب تبیین ارزش ها و باورهای فرهنگی شده است؟، پاسخ دهد. روش تحقیق توصیفی – تحلیلی است و شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه ای است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که، شخصیت های با تولد سخت هر کدام به نوعی نماد سخت زایی هستند که مفهوم قدرت تاریخی، اسطوره ای، قهرمانی و رستگاری را در فرهنگ ها تبییین کرده اند. همچنین این نوع تولد، تثبیت جایگاه افراد برجسته و تأثیرگذار از لح اظ ق درت جس می و روح ی و اعم ال پهلوانی و معنوی در دوران شکوفاییشان است.

لوسین گلدمن (1913 1970م)، پژوهشگر رومانیایی و تابع مارکس در حوزه جامعه شناسی ادبیات، به بررسی ارتباط اثر ادبی با جامعه پرداخت؛ سپس حوزه پژوهش های خود را به رمان منحصر کرد و روش ساخت گرایی تکوینی را درپیش گرفت. گلدمن در روش خود درپی برقراری پیوندی معنادار میان فرم ادبی و مهم ترین جنبه های زندگی اجتماعی بود. به عقیده او، آفریننده اثر ادبی نه یک فرد، بلکه طبقات و گروه های اجتماعی جامعه هستند. این شیوه درعین پرداختن به محتوای اثر، از صورت آن نیز غافل نمی ماند و درصدد تبیین ساختار ادبی، ساختار اجتماعی و فضایی است که اثر در آن شکل گرفته است. تحقیق در تعیین نوع ساختار معنادار حاکم بر اثر هنری از نظر گلدمن، بررسی رابطه ساختار اثر هنری و جهان بینی هنرمند و شناخت شگردهای هنری او جهت تبیین گروه های اجتماعی مورد نظر اثر هنری از اهداف پژوهش محسوب می شود. مقاله پیش رو درپی پاسخ به این پرسش است که میان جهان نگری هنرمند و آثار او با ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جامعه در دورانی که آثار او خلق شده، چه رابطه ای وجود دارد. در این راستا نمونه هایی از عکس های دوره قاجار که توسط آنتوان سورگین گرفته شده اند، با تمرکز بر نقد تکوینی گلدمن و براساس آرای بارت مورد تحلیل نشانه شناسی قرار گرفته اند. بررسی ها نشان داد که ساختار فکری طبقه ای که تغییر را در سر می پروراند که نمود آن در اهداف مشروطه خواهان مشاهده شد با ساختار اثر هنری که به نمایندگی هنرمند ایفای نقش می کند، رابطه ای دوسویه و متقابل دارد و به نوعی به یکدیگر وابسته اند؛ عکاسی محل تلقی این دو ساختار است. در این روند اختلاف طبقاتی و شاه محوری، ساختار معنادار تصاویر نمونه موردی این مقاله است.