سیمین ستایش

فقدان منابع در حوزه تاریخ اجتماعی ایران، آگاهی های مورخان این حوزه از تاریخ ایران را محدود نموده است. در چنین شرایطی اسناد با توجه به جایگاهی که در میان منابع مکتوب تاریخی دارند، می توانند تکیه گاه مناسبی برای پژوهش های تاریخی باشند و با کامل نمودن اطلاعات مورخان به یافته های آنان ارزش تحقیقی و استنادی بخشند. بنابراین شناسایی و معرفی این منابع همچون دفاتر «مفصل^{<strong>^[1]</strong>} و اجمال»^{<strong>^[2]</strong>} به دست آمده از آرشیو عثمانی در رابطه با تاریخ ایران، امری لازم و ضروری است. هدف اصلی این پژوهش بررسی محتوای دفاتر «مفصل و اجمال» ایالت «روان» در دو مقطع زمانی (998 و 1139ق/1590 و 1727م) و تبیین اهمیت، جایگاه و ارزشِ منحصربه فرد این آثار تاریخی برای تحقیق در مسائل اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی ایران می باشد. این مقاله با رویکرد توصیفی تحلیلی سامان یافته است و نتایج پژوهش نشان می دهد که این دفاتر منبع مناسبی جهت شناخت انواع مالیات ها، جمعیت شناسی، تولیدات کشاورزی، ترکیب قومی نژادی و مذهبی، وضعیت اشتغال و انواع فعالیت های اقتصادی، میزان درآمدهای مالیاتی و سیر تحولات ایجادشده در هرکدام از این موارد، می باشد. <br clear="all" />2. Mofassal3. Ejmal,mojmal

تاریخ نگاریِ اسنادی در طرح روایتی دقیق تر از گزاره های تاریخی اهمیت بسیاری دارد. سند نویافته گزارش کارگزار وزارت امور خارجه از غارت اردبیل (1327ق/1288ش) به عنوان منبعی دست اول، امکان تحلیل دقیق تر واقعه غارت اردبیل و پیامدهای آن را فراهم می کند و به فهم تاریخ خُرد وقایع مشروطه کمک می کند. هدف : بررسی غارت اردبیل در سال 1327ق و پیامدهای آن براساس سند گزارش کارگزار وزارت امور خارجه. روش: پژوهش حاضر با شیوه توصیفی-تحلیلی مبتنی بر متن سند و منابع کتاب خانه ای انجام شده است. یافته ها و نتیجه گیری: این سند شواهد جدیدی از نقش کنش گران محلی و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی حاصل از غارت اردبیل را نشان می دهد. برطبق نتایج حاصل از این سند، کارشکنی های روسیه، توقف نیروهای دولتی در سراب، و خروج ستارخان، سبب شکست مقاومت مردم و نیروهای نظامی شد و با ورود مدافعان سلطنت، اهالی اردبیل حوادث مصیبت بار اقتصادی ای همچون ویرانی بازارها و روستاهای اطراف، ازدست رفتن سرمایه، کاهش درآمدهای حاصل از صدور تذکره، و مهاجرت نیروی کار به باکو را متحمل شدند. تبعات اجتماعی این حادثه ازجمله آسیب به محلات، خانه ها و بقاع متبرکه؛ قتل، غارت و شکنجه اهالی؛ گسترش فقر، ناامنی، بی خانمانی و بی سرپرستی خانوارها؛ و تسلط روسیه و ارامنه بر شهر مدت های مدیدی ادامه یافت.