نیره شاه محمدی

هدف پژوهش حاضر بررسی چالش های اخلاقی حفظ کرامت انسانی در عصر هوش مصنوعی با توجه به گسترش استفاده از هوش مصنوعی در حوزه هایی چون قضاوت، پزشکی و آموزش، تهدیداتی نظیر تبعیض الگوریتمی، نقض حریم خصوصی و کاهش اختیار و عاملیت انسانی، با استناد به آموزه های قرآنی «تکریم بنی آدم» و «خلیفه الله»  بود. روش تحقیق، تحلیل مضمون بود و جامعه آماری آن مجموعه ای از منابع دینی و علمی شامل قرآن کریم، روایات معتبر، تفاسیر، متون فقهی و اخلاق اسلامی، و نیز ادبیات معاصر فلسفی و علمی در حوزه اخلاق فناوری و هوش مصنوعی بود. نمونه ها به صورت هدفمند و نظری انتخاب و ازنظر کیفیت و میزان ارتباط ارزیابی شدند. داده ها با بهره گیری از نرم افزارهای مدیریت منابع مانند اندنوت و پایگاه های تخصصی داخلی و خارجی ساماندهی و سپس با نرم افزار مکس کیودیای تحلیل شدند. فرآیند تحلیل شامل کدگذاری باز، محوری و مضمون محور بود که به استخراج مضمون های کلی و جزئی انجامید. اصول پیشینی قرآنی و فقهی مرتبط باکرامت، عدالت، مسئولیت پذیری و حفظ حریم خصوصی چارچوب مفهومی تحلیل را شکل دادند.اعتبار تحلیل از طریق کدگذاری مجدد مستقل و محاسبه شاخص توافق کدگذاران با ضریب کاپای کوهن (82/0) تأیید شد و مستندسازی کامل با ماتریس کد–منبع، شفافیت و قابلیت ردیابی داده ها را تضمین کرد. یافته ها نشان می دهد که اصول قرآنی کرامت، عدالت و مسئولیت می توانند مبنای طراحی اخلاقی هوش مصنوعی قرار گیرند و از پیامدهایی چون تبعیض و تضعیف اختیار انسان جلوگیری کنند. درنهایت، پژوهش تأکید می کند که تلفیق آموزه های قرآنی با استانداردهای فنی و اخلاقی روز، هوش مصنوعی را به ابزاری در خدمت تعالی معنوی، عدالت اجتماعی و حفظ کرامت انسانی بدل می سازد و آموزش عمومی در این زمینه نقشی اساسی دارد.

تحولات سریع فناوری و تغییرات اجتماعی، آینده اشتغال و نیازهای آموزشی را به طور چشمگیری دگرگون کرده و ضرورت شناسایی عوامل تعیین کننده در اصلاح برنامه درسی دانشگاهی برای ارتقای اشتغال پذیری دانش آموختگان را برجسته ساخته است. روش پژوهش شامل مرور نظام مند ادبیات و تحلیل محتوای اسناد سیاستی بود. در این راستا، ۴۲ مقاله علمی منتشرشده در ۱۰ سال اخیر که با موضوع آینده اشتغال و برنامه ریزی درسی مرتبط بودند و در مجلات معتبر با داوری همتا منتشر شده بودند، انتخاب و بررسی شد. همچنین اسناد کلیدی ملی و بین المللی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان داد که توسعه مهارت های نرم مانند تفکر انتقادی، حل مسئله، کار تیمی و مهارت های ارتباطی، در کنار مهارت های فنی و دیجیتال، نقش اساسی در افزایش اشتغال پذیری دارند. همچنین، پیوند مؤثر دانشگاه و صنعت، یادگیری مبتنی بر تجربه، به روزرسانی مستمر محتوا و توجه به نیازهای بازار کار، از عوامل کلیدی اصلاح برنامه های درسی هستند. بر این اساس، پیشنهادهایی برای طراحی برنامه های نوآورانه و انعطاف پذیر ارائه شده است