فیاض زاهد

در این جستار سرنوشت محمد علی شاه و خاندان سلطنتی قاجار پس از تبعید دوم از ایران در 19 اسفند 1290ه ش / 10 مارس 1912 به روسیه بررسی شده است. هدف این مقاله پرداختن به روند سکنی گزیدن و سرنوشت شاه مخلوع و خانواده او از ادسا تا استانبول و در نهایت درگذشت وی در ایتالیا و نحوه امرار معاش و تامین محل درآمد مخارج خانواده سلطنتی بوده که برای نخستین مرتبه جزییاتی تازه از زندگی او در اینجا آورده شده است. اما پس از الغای سلسله قاجاریان، سرنوشت هر یک از اعضای خانواده سلطنتیِ در تبعید به گونه ای دیگر رقم خورد که شرح مختصری از آن در اینجا ذکر شده است.