فاطمه ابدی

هدف از نوشتار حاضر معرفی برنامه درسی دانشجو است. این مطالعه از نوع بنیادین بوده و از روش استدلال استقرایی استفاده شده است. این نوشتار شرحی است از روند طرح این برنامه درسی که مجموعه ای است از مشاهدات و تاملات در طول چندین سال، جستجوهای کتابخانه ای و اسنادی؛ سوالاتی که مطرح شده اند و پاسخ هایی که تا این مرحله از بررسی و تبیین این برنامه درسی بدست آمده اند. این سوالات عبارتند از: مولفه های اساسی این برنامه درسی چه میباشند؟ که جهت پاسخگویی به آن پایان نامه ای در مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه تهران انجام شد. این برنامه درسی شامل چه مفاهیمی است؟که در این بخش مفاهیم فراشناخت، انگیزش، درگیری تحصیلی و دانشجو_محوری مورد بحث قرارگرفته اند؛ بر چه مبانی نظری استوار است؟که به بررسی چهار نظریه ساختنگرایی، الگزیستانسیالیسم، نظریه اسنادی و نظریه اهداف پیشرفت پرداخته شده است. متدولوژی مناسب یا متدهای پیشنهادی در این برنامه درسی چه می توانند باشند؟ که در این بخش نیز روش پژوهش پدیدارشناختی مورد بحث قرار گرفته است.

هدف مطالعه حاضر معرفی برنامه درسی جدیدی به نام برنامه درسی دانشجو می باشد. این مطالعه از حیث نوع بنیادی از حیث رویکرد توصیفی_تحلیلی و از نوع طرح های آمیخته اکتشافی است. ابزار در بخش کیفی مصاحبه بازپاسخ و در بخش کمی پرسشنامه محقق ساخته می باشد. جامعه در بخش کیفی هشت نفر از صاحبنظران تعلیم و تربیت و در بخش کمی 100 نفر از دانشجویان تحصیلات تکمیلی می باشند. جهت تجزیه و تحلیل داده ها در بخش کیفی از روش سیستماتیک در تئوری داده بنیاد و در بخش کمی از آزمون فریدمن استفاده شد. در مجموع چهار مولفه محوری از مصاحبه های انجام گرفته بدست آمدند: ویژگی های برنامه درسی دانشجو؛ عناصر اصلی آن شامل دانشجو، استاد و سازمان؛ گام های موثر در شکل گیری؛ و موانع و چالش های شکل گیری این برنامه درسی. کد گزینشی بدست آمده عبارتست از: عناصر اصلی این برنامه درسی. همچنین رتبه بندی مولفه های مربوط به دانشجو به ترتیب نزولی عبارتند از: مولفه های روان شناختی و انگیزشی، فراشناختی، اجتماعی و مهارتی. نتایج نهاییِ بدست آمده وجه متمایز کننده این برنامه درسی را نقش آفرینیِ فعال دانشجو در جهت گیری و هدفگذاری مستمر برای خود دانسته که در این مسیر از دو عنصر اصلی دیگر یعنی استاد و دانشگاه استفاده لازم را می برد. در تعریفی مقدماتی برنامه درسی دانشجو فرآیند منظم و هدفمندِ تصمیم گیری، هدفگذاری و آینده نگریِ دغدغه مند دانشجوست که در آن از ویژگی های اساتید برتر و دانشگاه ها استفاده می کند و عنصر کیفیت در همه عناصر اصلی و جزئی آن شرطی اساسی می باشد. این برنامه درسی با فارغ التحصیل شدن دانشجو و خروج او از دانشگاه پایان نمی پذیرد بلکه ادامه داشته و با تثبیت آن در فرد، به نوعی یادگیری خود-راهبر و هدفدار تبدیل می شود.