امین رضا توحیدی

منطقه هرات و مروست در مسیر مرکز استان های شیراز، کرمان و یزد قرار گرفته است. این نقطه بیشترین فاصله را با کرمان دارد و نزدیک ترین شهر به این ناحیه، از بین سه شهر یادشده، یزد است. باوجود این تا قبل از دهه 1360، بین حکام و والیان کرمان و فارس دست به دست شده و در دوره های اخیر، بیشتر ایام، از توابع کرمان محسوب می شد؛ ولی در تغییر رویکردی تاریخی، اکنون دو شهرستان از توابع یزد به شمار می آیند. دانستن علل این پدیده در گذشته و حال موضوع پژوهش فعلی است. در این پژوهش، فرضیه هایی چون نقش راه ها و ارتباطات، بافت جمعیتی متفاوت این منطقه، استعداد دامداری، کشاورزی و معدنی نواحی یادشده، فرازوفرود در وضعیت بندرهای خلیج فارس و تأثیر این پدیده بر منطقه مدنظر به عنوان علل این رخداد مطرح شد. یافته های این پژوهش نشان داد اهمیت این دو شهر به نسبت رونق راه هایی که در مسیر آن ها قرار داشتند در هر موقعیت زمانی، متغیر بود. از منظر اجتماعی و فرهنگی، این منطقه متأثر از ویژگی های دو ایالت فارس و کرمان است. ازسوی دیگر، ارتباط تنگاتنگ این دو ناحیه با شهربابک اهمیت دارد. این پژوهش به روش توصیفی، تحلیلی و تاریخی و با استناد به منابع دست اول و پژوهش های جدید انجام شد.

تبیین تاریخی شورش سردارعرب عبدالله بن خازم سلیمی وادامه آن توسط پسرش موسی هدف اصلی این مقاله است.این سرداران علیرغم پیشنهاد طعمه مناسبی چون خراسان ، ازسوی عبدالملک بن مروان برعهد خود باز بیریان پای فشردند که یافتن دلیل مسیله این نوشتاراست. در بین شورش های پس از مرگ یزیدبن معاویه، شورش عبدالله بن خازم و فرزندش موسی ویژگی های قابل تاملی دارد. این شورش عربی اولین حرکتی است که باعث ایجاد منطقه ای مستقل از نظارت خلافت در قلمرو فرهنگی سیاسی ایران شد. هر چند سرداران سلیمی در بهره گیری از شرایط ژئوپولیتیک در منطقه ناتوان بودند، اما این حرکت از جنبه تسلط سیاسی و نظامی طولانی مدت که در نقطه اوج خود پانزده سال به طول انجامید منحصر به فرد است دلایل این توفیق؛ موقعیت جغرافیایی ترمذ، تجربیات ممتد سرداران سلیمی، نوع رابطه آنها با امویان و زبیریان و جایگاه قبیله ای ایشان بوده است. در ضمن این شورش فاقد جنبه های ایدئولوژیک و مبانی نظری قوی بوده است. در این تحقیق باتکیه برروش توصیفی وتحلیلی تاریخی سعی شده است باتکیه برمستندات وشواهدموجود درهمه منابع اصلی پاسخی متفاوت ازیافته های قبلی ارایه شودونگاه تازه ای به این پدیده قابل تامل شود.

سیاست ،تجارت و زیارت در حجاز ، واژه هایی هستند که روابط بین آن ها بروز پدیده هایی را موجب شد ، که تبیین این روابط موضوع اصلی مقاله حاضر است . این پژوهش با تشریح وضعیت بازار های عرب مقارن ظهور اسلام و اهداف و چگونگی تشکیل آن ها ، کیفیت تأثیر گذاری مفاهیم سه گانه مورد نظر پژوهش در تحولات قرن اول هجری در سرزمین حجاز را مورد بررسی قرار می دهد. مسئله اصلی این است که آیا می توان بین سیاست، تجارت و زیارت در حجاز رابطه ای کشف کرد که تأثیر قابل توجهی در حوادث قرن اول هجری داشته باشد؟ و در صورت اثبات ، علل اصلی چگونگی قابل تبیین هستند؟ این پژوهش نشان داد که علیرغم برخی مخالفتهای اولیه مسلمین با بهره برداری های خاص اقتصادی و سیاسی از پدیده حج و زیارت، سرانجام اسلام به نوعی بر این کارکردها صحه گذارد و عاقبت شکل دیگر زیارت اماکن مقدس یعنی زیارت قبور اولیاء الهی بنا بر دلایلی که ذکر شده است خود به موضوع کشمکش تبدیل گردد . علاوه بر آن خلفا خصوصا در دوره بنی امیه همچون عصر جاهلیت از حج به عنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف سیاسی خود سود بردند.