سید اسدالله حجازی

تحقیق حاضر با هدف پهنه بندی خطر وقوع سیلاب در محدوده شهر سردرود، واقع در شهرستان تبریز، با رویکرد آمایشی انجام شده است. در این راستا، از تلفیق فرآیند تحلیل شبکه ای (ANP) و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) به عنوان ابزارهای اصلی تحلیل و ارزیابی استفاده شده است. به منظور دستیابی به نتایج دقیق تر و کاربردی در زمینه برنامه ریزی آمایشی، مجموعه ای از عوامل مؤثر شامل شاخص های توپوگرافی، هیدرولوژی، زمین شناسی و زیست محیطی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته اند. معیارهای مورد استفاده در تحقیق عبارت بودند از ارتفاع، شیب، جهت شیب، فاصله از رودخانه، تراکم رودخانه، شاخص پوشش گیاهی، کاربری اراضی و لیتولوژی. وزن دهی معیارها با استفاده از مدل فرآیند تحلیل شبکه ای و در نرم افزار Super Decisions انجام شد. نتایج وزن دهی معیارها نشان داد که معیارهای فاصله از رودخانه، شیب و کاربری اراضی به ترتیب با وزن های ۱۹۹/۰، ۱۶۰/۰ و ۱۴۹/۰ بیشترین تأثیر را داشته اند که نشان دهنده نقش مهم این عوامل در وقوع سیلاب های منطقه است. نقشه نهایی پهنه بندی خطر وقوع سیل با تلفیق تمامی لایه ها در محیط GIS تهیه شد. این نقشه خطر وقوع سیل در منطقه را به پنج طبقه خطر بسیار زیاد با ۱۰ کیلومترمربع (۱۲ درصد)، زیاد ۲۴ کیلومترمربع (۲۹ درصد)، متوسط ۵/۳۲ کیلومترمربع (۵/۳۹ درصد)، کم ۱۴ کیلومترمربع (۱۷ درصد) و بسیار کم ۲ کیلومترمربع (۵/۲ درصد) تقسیم کرد. بررسی نقشه نهایی با رویکرد آمایشی نشان داد که شهر سردرود به دلیل قرارگیری در مجاورت رودخانه و ساخت وساز در اطراف، مستعد وقوع سیل بوده و لازم است در طرح های آمایش سرزمین و مدیریت کاربری اراضی مورد توجه جدی قرار گیرد.

زمین لغزش از جمله مخاطرات طبیعی، تاثیرات بسیار ویرانگر جانی و مالی به ویژه در مناطق کوهستانی ایران وجهان به همراه داشته است. لذا تمهیدات لازم برای کاهش خسارات ناشی از وقوع زمین لغزش، ضروری است . دراین پژوهش هدف نقش زمین لرز ه در تعیین میزان جابجایی زمین لغزش در محور تفین-دگاگا در استان کردستان با استفاده از تکنیک- های تداخل سنجی راداری می باشد.در این مطالعه، از داده های تصاویر ماهواره ای سنتینل-1 برای اندازه گیری جابجایی زمین در طول سال های 2017 تا 2019 استفاده شد. به این منظور تصاویر راداری در بازه های زمانی مختلف جمع آوری و در فرآیند آنالیز تداخل سنجی راداری (InSAR) پردازش شده و سپس تغییرات ارتفاعی زمین، نشست ها و لغزش ها با دقت ارزیابی و محاسبه شدند. نتایج حاصل از این روش نشان داد که داده های جابجایی زمین نشان دهنده تغییرات مهمی در وضعیت زمین در مسیر جاده تفین به داگاگا هستند.در سال 2018، جابجایی های زمین بیشتر به صورت نشست های جزئی گزارش شدند، با میانگین جابجایی -0.0235 متر در ماه اوت که نشان دهنده بهبود نسبی وضعیت زمین نسبت به سال 2017 بود.در نتیجه، مقایسه داده های جابجایی نشان می دهد که منطقه مورد مطالعه، به ویژه در مسیر جاده تفین به داگاگا، در معرض تغییرات مستمر زمین شناسی و تکتونیک منطقه(گسل اصلی زاگرس) قرار دارد. در حالی که سال 2018 بهبود نسبی در وضعیت زمین نشان می داد، داده های سال 2019 از بازگشت نشست های شدیدتر و ناپایداری گسترده تر خبر می دهند. این امر نشان می دهد که نظارت مداوم و دقیق به همراه اقدامات حفاظتی فوری برای جلوگیری از خطرات بیشتر در این منطقه ضروری است.

از بین انواع شاخه های گردشگری، ژئوتوریسم در سال های اخیر موردتوجه زیادی قرارگرفته است و دلیل توجه به ژئوتوریسم ضمن حفاظت از ویژگی های جغرافیایی یک ناحیه از قبیل محیط و میراث فرهنگی توجه به نیاز گردشگران را تأمین می کند و سبب بهبود زندگی ساکنان محلی می شود. هدف این پژوهش ارزیابی توانمندی های ژئوتوریستی دهستان بناجوش شمالی شهرستان بناب می باشد موقعیت جغرافیایی دهستان بناجوی شمالی در عرض جغرافیایی 37 درجه 35 دقیقه تا 37 درجه 53 دقیقه و طول جغرافیایی 45 درجه 54 دقیقه تا 46 درجه 20 دقیقه در بخش مرکزی شهرستان بناب در سمت جنوب غربی آذربایجان شرقی قرار دارد حدود شمالی آن را شهرستان عجب شیر و شرق آن را شهرستان مراغه می پوشاند و از سمت غرب به دریاچه ارومیه منتهی می شود. این تحقیق از نظر روش و ماهیت توصیفی - تحلیلی بوده و از لحاظ هدف در زمره تحقیقات کاربردی قرار دارد. روش گردآوری داده ها و اطلاعات در این پژوهش، روش کتابخانه ای و روش میدانی است. جامعه آماری این تحقیق شامل متخصصان توریسم (متخصصین توریسم در سازمان های استان و اساتید طبیعت گردی و افراد بومی) می باشد. حجم نمونه انتخابی نیز 30 مورد می باشد. برای تجزیه وتحلیل فرضیات پژوهش از مدل فاسولاس و ترسیم نقشه از طریق ARC GIS 10.6 و تجزیه وتحلیل های آماری با استفاده از نرم افزارهای EXCEL انجام شده است. نتایج حاصل از تحلیل مدل فاسولاس بیانگر آن است که بر اساس ارزش علمی و گردشگری ژئو سایت ها بالاترین ارزش به میزان 88/18 مربوط به غارهای دست کند روستای صور، رتبه دوم مربوط به توران دره سی و چشمه ای آن با 26/18، رتبه سوم سد دوش با 18/14، رتبه چهارم مربوط به غار شاه عباسی با 06/14 می باشد. غار تنور قره با 07/11 در رتبه آخر ارزش های مربوط به علمی و گردشگری قرار دارد.

زمین لغزش یکی از مخاطرات طبیعی است که سالانه خسارات قابل توجهی به زیرساخت ها، منابع طبیعی، و جوامع انسانی وارد می کند. بسیاری از مناطق کوهستانی در کشور ایران از جمله دامنه های رشته کوه زاگرس مستعد وقوع انواع مخاطرات طبیعی و زمین لغزش هستند. بنابراین هدف از پژوهش حاضر، شناسایی مناطق مستعد وقوع زمین لغزش و ارزیابی میزان جابجایی سطح زمین با استفاده از تصاویر سنجش از دور راداری و روش تحلیل شبکه ای (ANP)در محور تفین –دگاگا واقع در استان کردستان است. داده های مورد استفاده در این تحقیق شامل تصاویر راداری Sentinel-1 مربوط به سال های 2021-2017 و تعداد هشت پارامتر ژئومورفولوژیکی از جمله شیب، جهت شیب، ارتفاع، فاصله از جاده، فاصله از رودخانه، کاربری اراضی، فاصله از گسل و نقشه زمین شناسی هستند که با استفاده از مدل تحلیل شبکه و سیستم های اطلاعات جغرافیایی (GIS) پردازش و تحلیل شده اند. بر اساس نتایج  حاصل از ارزیابی های تحلیل شبکه ای(ANP)، بیشترین کلاس آسیب پذیری خیلی زیاد به ترتیب در اراضی کشاورزی زراعی با 356.03 هکتار و سپس مسکونی با 319.75 هکتار  قرار دارد. بیشترین کلاس آسیب پذیری متوسط در کاربری کشاورزی زراعی با 5582.36 هکتار  و سپس اراضی جنگلی با 1889.64 هکتار قرار دارد. همچنین نتایج بررسی ها و مقایسه داده های جابجایی زمین در طول چندین بازه زمانی (از سال 2017 تا 2019) نشان دهنده تغییرات چشمگیر در رفتار زمین در طول جاده تفین به داگاگا است. به طوری که  میانگین جابجایی زمین در طی دوره زمانی مذکور حدود 0.05+ متر بالا آمدگی و حدود  0.08  - متر فرو افتادگی داشته است که می توان نتیجه گرفت نشست زمین یک روند مداوم و نگران کننده دارد. هرچند میانگین جابجایی در سال 2018 بهبود یافته است، اما در سال 2019 برخی نقاط دچار نشست شدیدتری شده اند. این داده ها نشان می دهند که منطقه همچنان در معرض خطرات ناشی از جابجایی زمین قرار دارد و اقدامات نظارتی و حفاظتی مستمر ضروری است.