ناهیده قادر

تحلیل گفتمان انتقادی به عنوان یکی از رویکردهای نوین در مطالعات میان رشته ای، با تمرکز بر پیوند ناگسستنی زبان و جامعه، امکان واکاوی لایه های پنهان متون را فراهم می آورد. این رویکرد با عبور از مرزهای تحلیل صرفِ زبانی، به کشف روابط قدرت و بازتولید ایدئولوژی در متن می پردازد. لذا می تواند الگویی نوین برای تحلیل گفتمان متون دینی و تبیین مبانی تفسیری اسلامی ارائه دهد. قرآن کریم به عنوان متن مقدس دینی، از ظرفیت های بی نظیری در تحلیل گفتمانی برخوردار است. قصص قرآنی به ویژه داستان پیام آوران الهی، افزون بر جنبه های تاریخی و اعتقادی، دارای آموزه های عمیق تربیتی و اجتماعی است که با بهره گیری از رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی می توان به واکاوی ابعاد مختلف آنها پرداخت. از این رو پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی و با بهره گیری از مدل سه سطحی فرکلاف (توصیف، تفسیر و تبیین)، به تحلیل داستان حضرت یونس(ع) در قرآن کریم پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که قرآن کریم با به کارگیری ظرفیت های زبانی در این داستان، گفتمان توحیدی را در تقابل با گفتمان شرک آمیز بازتولید می کند. افزون بر آن واکاوی سیر تحول عاطفی حضرت یونس (ع) از خشم به توکل، این داستان را به الگویی جهان شمول برای مدیریت بحران های روحی بدل کرده است.

إنّ حروف المعانی تلعب ـ بلا شک ـ دوراً وظیفیاً فاعلاً وخطیراً فی اللغة العربیة، وهو الدور الدلالی المعنوی. بحیث لا یمکن فهم المعانی القرآنیة السامیة، والمعانی الناتجة عن الاستعمالات المختلفة فی اللغة العربیة شعراً ونثراً، ولا یمکن درک تلک المعانی وفهمها فهماً صحیحاً إلّا بعد العلم بالأدوار الوظیفیة الدلالیة التی تلعبها حروف المعانی فی استعمالاتها المختلفة، ونظراً لهذه الأهمیة الکبیرة فإننا اخترنا لبحثنا هذا من حروف المعانی (لولا)، فبدأت هذه المقالة بالإجابة علی السؤال التالی: هل وضع هذا الحرف (لولا) مرکباً أو وضع بسیطاً؟ وهل وقع اختلاف فی ذلک؟ ثم تناول البحث أنواع (لولا) واستعمالات کل نوع، فکانت أنواع (لولا) غیر الامتناعیة خمسة، کما یحاول البحث بیان الاختلاف الواقع فی إعراب الاسم الذی بعد (لولا) الامتناعیة، وفی إعراب الضمیر الواقع بعدها فی بعض استعمالاتها.