تحلیل نابرابری های فضایی - کالبدی و کیفیت محیط شهری در سکونتگاه های غیررسمی مشهد با استفاده از تحلیل شبکه (نمونه موردی: محله خواجه ربیع)(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
پژوهشنامه کلام سال ۱۳ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱
177 - 198
حوزههای تخصصی:
ارتقاء کیفیت محیط شهری در جهت تحقق عدالت فضایی و بهبود شرایط کالبدی در سطح محلات شهری، به ویژه در سکونتگاه های غیررسمی که با کمبود خدمات و ناهماهنگی های فضایی و کالبدی مواجه اند، از اهمیت زیادی برخوردار است. هدف این پژوهش، تحلیل نابرابری های فضایی و کالبدی و ارتقاء کیفیت محیط شهری از طریق تعادل بخشی میان کاربری های خدماتی، ساختار کالبدی و نیازهای ساکنان در محله خواجه ربیع مشهد می باشد. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و ماهیت آن کاربردی است. داده ها از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه ای، بازدید میدانی، و تحلیل شبکه در محیط GIS گردآوری و تحلیل شده اند. ابتدا وضعیت موجود محله از منظر شاخص های کالبدی و توزیع کاربری ها بررسی گردید و سرانه کاربری های خدماتی با چهار منبع استاندارد (منابع علمی، طرح جامع، طرح تفصیلی و میانگین سرانه شهر مشهد) مقایسه شد. سپس با استفاده از تحلیل شبکه و هم پوشانی لایه های اطلاعاتی کالبدی و خدماتی، مکان یابی بهینه کاربری ها و فضاهای شهری به منظور کاهش نابرابری و ارتقاء کیفیت محیط انجام شد. نتایج نشان داد کاربری های فضاهای سبز و درمانی دارای کمبود هستند؛ بنابراین این دو نوع کاربری به ترتیب در اولویت نخست و دوم توسعه محله قرار دارند. کاربری های فرهنگی و مذهبی در وضعیت نسبتاً متعادل و کاربری های ورزشی و آموزشی در وضعیت مناسب تری قرار دارند. همچنین تحلیل شبکه نشان داد بخش های مرکزی، شرقی و غربی محله دارای ضعف کالبدی و فضایی در دسترسی به خدمات هستند. بر این اساس، پلاک های اراضی بایر، نزدیک به مراکز جمعیتی، دارای دسترسی مطلوب به شبکه های ارتباطی و مطابق طرح تفصیلی، به عنوان نقاط اولویت دار توسعه کالبدی و خدماتی معرفی می شوند.